Sifət və say

Sifət əşyanın əlamət və keyfiyyətini bildirən, «necə?», «nə cür?», «hansı?» suallarına cavab verən əsas nitq hissəsidir. Quruluşuna görə sadə (gözəl), düzəltmə (duzlu, daşlı) və mürəkkəb (ağappaq, qırmızıyabənzər) olur. Mənasına görə iki növə ayrılır: əsli sifətlər əşyanın əlamətini bilavasitə bildirir (qırmızı, isti, hündür), nisbi sifətlər isə əlaməti başqa əşya, məkan, zaman və ya materiala görə bildirir və adətən isimlərdən şəkilçilərlə düzəlir (daşlı yol, payızlıq paltar, dəmir qapı). Yalnız əsli sifətlərin dərəcələri olur: adi dərəcə əlamətin normal səviyyəsini göstərir (göy); müqayisə (azaltma) dərəcəsi -ımtıl, -ımtraq, -sov, «bir qədər», «açıq» kimi vasitələrlə əlamətin az olduğunu bildirir (göyümtül, sarımtraq); çoxaltma dərəcəsi əlamətin artıq olduğunu bildirir və ya təkrar (göy-göy), ya «ən, lap, çox, daha» sözləri, ya da ilk hecanın təkrarı ilə əmələ gələn intensiv formayla (gömgöy, ağappaq) düzəlir. Sifət düzəldən başlıca şəkilçilər: -lı/-li/-lu/-lü, -sız/-siz, -kı/-ki/-ku/-kü, -lıq/-lik, -mtıl/-mtraq, -ıcı/-ici, -ça/-çə. Say əşyanın miqdarını və sırasını bildirən, «neçə?», «nə qədər?», «neçənci?» suallarına cavab verən nitq hissəsidir. Növləri: miqdar sayı (üç, on beş — «neçə?», «nə qədər?»), sıra sayı (-ıncı/-inci/-uncu/-üncü şəkilçili: üçüncü, onuncu — «neçənci?»), kəsr sayı (beşdə iki, onda üç kimi qurulur), qeyri-müəyyən miqdar sayı (xeyli, az, çox, bir neçə, onlarla — dəqiq miqdar göstərmir). Sayın yazılışı: kiçik miqdarlar və mətndə adətən sözlə yazılır; sıra sayları rəqəmlə yazılanda rəqəmdən sonra nöqtə qoyulur (5-ci yox, mətn üslubunda 5.) və ya «-cı/-ci» şəkilçisi defislə əlavə olunur (5-ci, 20-ci). Saylar isimləşə bilər: cümlədə əşya yerini tutub hal və mənsubiyyət şəkilçisi qəbul edəndə isimləşmiş say olur (Beşi gəldi. Üçümüz getdik. Birincilər mükafat aldı). Eyni hadisə sifətlərdə də baş verir: «Gözəllər gəldi» cümləsində «gözəllər» isimləşmiş sifətdir.