Həmcins üzvlər
Cümlənin həmcins üzvləri, ümumiləşdirici sözlər, həmcins üzvlərin bağlanma yolları və durğu işarələri.
Həmcins üzvlər cümlədə eyni suala cavab verən, eyni cümlə üzvü ilə (adətən eyni sözlə) eyni cür əlaqələnən və bərabərhüquqlu olan üzvlərdir. Cümlənin istənilən üzvü — mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin, zərflik — həmcins ola bilər: «Kitab, dəftər və qələm aldım» (həmcins tamamlıqlar). Həmcins üzvlər bir-biri ilə ya yalnız sadalama (intonasiya), ya bağlayıcılarla (və, həm, ya, ya da, gah, nə, lakin, amma) bağlanır. Durğu işarələri: bağlayıcısız sadalanan həmcins üzvlər arasında vergül qoyulur (Bağda alma, armud, heyva var); «və, ilə» bağlayıcısı tək işlənəndə ondan əvvəl vergül qoyulmur (alma və armud); təkrarlanan bağlayıcılarla (həm... həm, ya... ya, gah... gah, nə... nə) bağlananda hər təkrardan əvvəl vergül qoyulur (həm oxudu, həm yazdı). Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərin ümumi adını bildirir; o, həmcins üzvlərdən əvvəl gələrsə, ondan sonra iki nöqtə (Stolun üstündə hər şey var idi: kitab, dəftər, qələm), sonra gələrsə, həmcins üzvlərdən sonra tire qoyulur (Kitab, dəftər, qələm — hər şey stolda idi). For example: «Həm dağlar, həm çöllər yaşıllaşdı» cümləsində «dağlar» və «çöllər» həmcins mübtədadır, təkrarlanan «həm» bağlayıcısı ilə bağlandığı üçün ikinci «həm»dən əvvəl vergül qoyulur.
Qaydalar
- 1Həmcins üzvlər eyni suala cavab verir, eyni üzvlə eyni cür əlaqələnir və bərabərhüquqludur.
- 2Cümlənin hər bir üzvü (mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin, zərflik) həmcins ola bilər.
- 3Bağlayıcısız sadalanan həmcins üzvlər arasında vergül qoyulur; tək işlənən «və, ilə»dən əvvəl vergül qoyulmur.
- 4Təkrarlanan bağlayıcılarla (həm... həm, ya... ya, nə... nə, gah... gah) bağlananda hər təkrardan əvvəl vergül qoyulur.
- 5Ümumiləşdirici söz həmcins üzvlərdən əvvəldirsə sonra iki nöqtə, sonradırsa həmcins üzvlərdən sonra tire qoyulur.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin