Tabeli mürəkkəb cümlə: budaq cümlə növləri
Tabeli mürəkkəb cümlədə baş və budaq cümlə; budaq cümlənin növləri (mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin, zərflik) və bağlanma vasitələri.
Tabeli mürəkkəb cümlə bir-birindən asılı olan, biri o birini izah edən iki sadə cümlədən — baş cümlə və budaq cümlədən ibarətdir. Budaq cümlə baş cümlənin hansısa üzvünü izah edir və ona həmin üzvün sualı ilə bağlanır; bu əsasda budaq cümlənin növləri müəyyən edilir. Mübtəda budaq cümləsi baş cümlədəki mübtədanı (kim? nə?) izah edir: «Kim çalışsa, o da qazanar». Xəbər budaq cümləsi xəbəri izah edir: «Mən eləyəm ki, sözümdən dönmərəm». Tamamlıq budaq cümləsi tamamlığı (kimi? nəyi? nədən?) izah edir: «Bilirəm ki, sən gələcəksən». Təyin budaq cümləsi təyini (necə? hansı?) izah edir: «Elə kitab oxu ki, faydalı olsun». Zərflik budaq cümlələri zaman, yer, tərz, səbəb, məqsəd, şərt, güzəşt bildirir: «Yağış kəsəndə yola çıxdıq» (zaman). Budaq cümlə baş cümləyə «ki» bağlayıcısı, bağlayıcı sözlər (kim, nə, hara, necə, harada), şərt şəkilçisi -sa/-sə və intonasiya ilə bağlanır. Tərkib hissələri arasında, bir qayda olaraq, vergül qoyulur. For example: «Müəllim dedi ki, sabah imtahan olacaq» cümləsində «sabah imtahan olacaq» budaq cümləsi baş cümlədəki «dedi» xəbərinin tamamlığını (nə dedi?) izah edir, ona görə tamamlıq budaq cümləsidir.
Qaydalar
- 1Tabeli mürəkkəb cümlə bir-birindən asılı olan baş cümlə və budaq cümlədən ibarətdir.
- 2Budaq cümlənin növü onun baş cümlədə izah etdiyi üzvün sualına görə müəyyən edilir.
- 3Növləri: mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin və zərflik (zaman, yer, tərz, səbəb, məqsəd, şərt, güzəşt) budaq cümlələri.
- 4Budaq cümlə baş cümləyə «ki» bağlayıcısı, bağlayıcı sözlər, -sa/-sə şəkilçisi və intonasiya ilə bağlanır.
- 5Tabeli mürəkkəb cümlənin tərkib hissələri arasında, bir qayda olaraq, vergül qoyulur.
Məşq
15 asan · 15 orta · 15 çətin