← Mövzulara
g11a-5.7· Fəsil 5: Sintaksis və durğu işarələri· ~14 dəq

Tabeli mürəkkəb cümlə: budaq cümlə növləri

Tabeli mürəkkəb cümlədə baş və budaq cümlə; budaq cümlənin növləri (mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin, zərflik) və bağlanma vasitələri.

Tabeli mürəkkəb cümlə bir-birindən asılı olan, biri o birini izah edən iki sadə cümlədən — baş cümlə və budaq cümlədən ibarətdir. Budaq cümlə baş cümlənin hansısa üzvünü izah edir və ona həmin üzvün sualı ilə bağlanır; bu əsasda budaq cümlənin növləri müəyyən edilir. Mübtəda budaq cümləsi baş cümlədəki mübtədanı (kim? nə?) izah edir: «Kim çalışsa, o da qazanar». Xəbər budaq cümləsi xəbəri izah edir: «Mən eləyəm ki, sözümdən dönmərəm». Tamamlıq budaq cümləsi tamamlığı (kimi? nəyi? nədən?) izah edir: «Bilirəm ki, sən gələcəksən». Təyin budaq cümləsi təyini (necə? hansı?) izah edir: «Elə kitab oxu ki, faydalı olsun». Zərflik budaq cümlələri zaman, yer, tərz, səbəb, məqsəd, şərt, güzəşt bildirir: «Yağış kəsəndə yola çıxdıq» (zaman). Budaq cümlə baş cümləyə «ki» bağlayıcısı, bağlayıcı sözlər (kim, nə, hara, necə, harada), şərt şəkilçisi -sa/-sə və intonasiya ilə bağlanır. Tərkib hissələri arasında, bir qayda olaraq, vergül qoyulur. For example: «Müəllim dedi ki, sabah imtahan olacaq» cümləsində «sabah imtahan olacaq» budaq cümləsi baş cümlədəki «dedi» xəbərinin tamamlığını (nə dedi?) izah edir, ona görə tamamlıq budaq cümləsidir.

Qaydalar

  1. 1Tabeli mürəkkəb cümlə bir-birindən asılı olan baş cümlə və budaq cümlədən ibarətdir.
  2. 2Budaq cümlənin növü onun baş cümlədə izah etdiyi üzvün sualına görə müəyyən edilir.
  3. 3Növləri: mübtəda, xəbər, tamamlıq, təyin və zərflik (zaman, yer, tərz, səbəb, məqsəd, şərt, güzəşt) budaq cümlələri.
  4. 4Budaq cümlə baş cümləyə «ki» bağlayıcısı, bağlayıcı sözlər, -sa/-sə şəkilçisi və intonasiya ilə bağlanır.
  5. 5Tabeli mürəkkəb cümlənin tərkib hissələri arasında, bir qayda olaraq, vergül qoyulur.

Məşq

15 asan · 15 orta · 15 çətin