Hiperonim və hiponim
Ümumi (cins) və xüsusi (növ) anlayış bildirən sözlər.
Leksikada sözlər arasında ümumi-xüsusi münasibəti mövcuddur. Hiperonim — daha geniş, ümumi anlayışı bildirən sözdür; o, özündən dar olan bir neçə anlayışı əhatə edir. Hiponim isə həmin ümumi anlayışın içinə daxil olan, daha xüsusi, dar anlayışı bildirən sözdür. Başqa sözlə, hiponim hiperonimi «açır», daha konkret edir. Hər söz cütündə hiperonim — üst anlayış, hiponim isə alt anlayışdır.
Məsələn, «ağac» sözü hiperonim, «palıd», «çinar», «söyüd» isə onun hiponimləridir; «heyvan» hiperonim, «it», «pişik», «at» isə hiponimlərdir. Bir söz eyni vaxtda müxtəlif cütlüklərdə həm hiperonim, həm də hiponim ola bilər: «meyvə» sözü «alma» ilə münasibətdə hiperonimdır, lakin «qida» sözü ilə münasibətdə hiponimdir. VI sinif proqramında əsas məqsəd söz cütündə «hansı ümumi, hansı xüsusi anlayışdır?» sualını düzgün cavablandırmaqdır. Məsələn: «gül» və «qızılgül» cütündə «gül» hiperonim, «qızılgül» isə hiponimdir, çünki qızılgül gülün bir növüdür.
Qaydalar
- 1Hiperonim daha geniş, ümumi anlayışı bildirir; çoxlu alt anlayışları əhatə edir (məs. meyvə, heyvan, ağac).
- 2Hiponim daha dar, xüsusi anlayışı bildirir; hiperonim kateqoriyasının bir üzvüdür (məs. alma, pişik, palıd).
- 3Hər hiponim öz hiperoniminə aid edilə bilər: «X, Y-nin bir növüdür» cümləsi doğrudursa, X hiponimdır.
- 4Bir söz eyni vaxtda başqa söz üçün hiperonim, üçüncü söz üçün isə hiponim ola bilər.
- 5Söz cütündə ümumi anlayışı bildirən hiperonim, ona daxil olan xüsusi anlayışı bildirən isə hiponimdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir