Mətn, nitq və üslub

Mətn — mövzu birliyi, ardıcıllıq və bitkinlik kimi əsas əlamətləri olan, bir-biri ilə mənaca bağlı cümlələr toplusudur. Mövzu birliyi o deməkdir ki, bütün cümlələr eyni fikir ətrafında toplanır; ardıcıllıq isə hər cümlənin bir-birini məntiqi ardıcıllıqla izləməsini bildirir; bitkinlik — mətnin tam bir fikri çatdırıb başa çatması deməkdir. Hər mətnin bir əsas fikri (baş fikri) olur və ona uyğun başlıq seçilir. Nitq iki növdür: şifahi nitq (danışıq, dinləmə) və yazılı nitq (oxuma, yazma). Hər nitq növü müxtəlif üslublarda gerçəkləşə bilər. Başlıca sadə üslublar bunlardır: bədii üslub — obrazlı, hissləri oyadan dil; elmi üslub — dəqiq, anlayış əsaslı dil; danışıq üslubu — sadə, gündəlik ünsiyyət dili. Mətnin üslubunu müəyyən etmək üçün dilin obrazlı ya dəqiq ya da adi gündəlik danışığa uyğun olduğuna baxmaq lazımdır.