bio6-8.1· VIII Bölmə: Bitki və heyvanların insan həyatında rolu· ~13 dəq

Mədəni bitkilərin insan həyatında əhəmiyyəti

Taxıl, tərəvəz, meyvə və texniki bitkilər.

MƏDƏNİ BİTKİLƏR — insan tərəfindən məqsədli şəkildə becərilən, yabanı əcdadlarından seçmə (seleksiya) yolu ilə fərqlənən bitkilərdir. İnsan min illər boyu ən yaxşı xüsusiyyətlərə malik bitkiləri seçərək onları çoxaltmış və beləliklə daha məhsuldar, daha iri meyvəli, xəstəliklərə davamlı mədəni formalar yaratmışdır. Mədəni bitkilər dörd əsas qrupa bölünür: TAXIL bitkiləri (buğda, arpa, qarğıdalı, düyü — əsasən un, çörək, yarma üçün becərilir), TƏRƏVƏZ bitkiləri (pomidor, xiyar, kartof, kələm, soğan, yerkökü — gündəlik qida rasionumuzun əsasını təşkil edir), MEYVƏ bitkiləri (alma, üzüm, gilas, armud, şaftalı — vitaminlərlə zəngin qida mənbəyidir) və TEXNİKİ bitkilər (pambıq — parça istehsalı üçün, şəkər çuğunduru — şəkər istehsalı üçün, günəbaxan — yağ istehsalı üçün, tütün). Mədəni bitkilər insan həyatında üç əsas ehtiyacı ödəyir: QİDA (taxıl, tərəvəz, meyvə), GEYİM (pambıqdan parça, kətandan toxuculuq məmulatı) və SƏNAYE XAMMALI (şəkər, yağ, tütün məmulatı).

📌Nümunə

Məsələn: buğda yabanı halda xırda dənli və az məhsuldar idi — min illər boyu aparılan seçmə nəticəsində bu gün becərdiyimiz iri dənli, bol məhsullu müasir buğda sortları yaradılmışdır.

Qaydalar

  1. 1MƏDƏNİ BİTKİLƏR — insan tərəfindən məqsədli becərilən, yabanı əcdadlarından seçmə (seleksiya) yolu ilə fərqlənən bitkilərdir; insan min illər boyu ən yaxşı xüsusiyyətlərə malik fərdləri seçərək daha məhsuldar formalar yaratmışdır.
  2. 2TAXIL bitkiləri (buğda, arpa, qarğıdalı, düyü) — əsasən UN və ÇÖRƏK istehsalı üçün becərilir; TƏRƏVƏZ bitkiləri (pomidor, xiyar, kartof, kələm) gündəlik qida rasionumuzun əsasını təşkil edir.
  3. 3MEYVƏ bitkiləri (alma, üzüm, gilas, armud) vitaminlərlə zəngin qida mənbəyidir; TEXNİKİ bitkilər (pambıq, tütün, şəkər çuğunduru, günəbaxan) QİDA deyil, SƏNAYE XAMMALI kimi istifadə olunur.
  4. 4Pambıq TEXNİKİ bitkidir — PARÇA (geyim) istehsalı üçün becərilir, TƏRƏVƏZ deyil. Kartof TƏRƏVƏZ bitkisidir — MEYVƏ bitkisi deyil (kartofun yeyilən hissəsi gövdə yumrusudur, meyvə deyil).
  5. 5Mədəni bitkilər insana ÜÇ əsas şey verir: QİDA (taxıl, tərəvəz, meyvə), GEYİM (pambıqdan parça, kətandan toxuculuq) və SƏNAYE XAMMALI (şəkər çuğundurundan şəkər, günəbaxandan yağ, tütündən tütün məmulatı).

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq