Ərazidə tədqiqat

Çöl tədqiqatı — tədqiq olunan obyektin təbii şəraitdə, yerindəcə (çöldə) öyrənilməsidir. Coğrafiya elmində çöl tədqiqatı ətraf mühiti, relyefi, su obyektlərini, iqlim şəraitini, bitki örtüyünü və digər təbiət komponentlərini bilavasitə yerində öyrənməyə imkan verən ən vacib üsullardan biridir. Çöl tədqiqatı beş əsas mərhələdən ibarətdir. Birinci mərhələ — HAZIRLIQ: bu mərhələdə tədqiqatın məqsədi müəyyən edilir, marşrut seçilir, lazımi avadanlıqlar (kompas, lent ölçüsü, fotoaparat, qeydiyyat dəftəri, karandaş, termometr) hazırlanır. İkinci mərhələ — MÜŞAHİDƏ: ərazinin vizual öyrənilməsi, təbii şəraitin ilkin qiymətləndirilməsi, diqqəti cəlb edən obyektlərin aşkarlanması. Üçüncü mərhələ — ÖLÇMƏ: məsafənin, hündürlüyün, temperaturun, suyun dərinliyinin və digər göstəricilərin müxtəlif cihazlarla ölçülməsi. Dördüncü mərhələ — QEYDİYYAT: toplanmış məlumatların qeydiyyat dəftərinə yazılması, fotoşəkillərin çəkilməsi, ərazinin sadə sxeminin cızılması. Beşinci mərhələ — NƏTİCƏLƏRİN EMALI: toplanmış məlumatların sinifdə təhlil edilməsi, cədvəllərin qurulması, hesabatın hazırlanması. Hər bir avadanlığın öz təyinatı var: kompas — istiqamətləri təyin etmək üçün, lent ölçüsü (ruletka) — məsafəni ölçmək üçün, fotoaparat — obyektlərin görüntüsünü qeydə almaq üçün, qeydiyyat dəftəri — bütün ölçmə və müşahidə nəticələrini yazmaq üçün, termometr — havanın və ya suyun temperaturunu ölçmək üçün. Çöl tədqiqatı zamanı təhlükəsizlik qaydalarına ciddi riayət olunmalıdır: tədqiqata təkbaşına getməməli, həmişə qrup şəklində hərəkət etməli; hava şəraitinə uyğun geyim və ayaqqabı seçməli; müəllimin bütün göstərişlərinə dəqiq əməl etməli; tanımadığı bitkilərə toxunmamalı, naməlum heyvanlara yaxınlaşmamalı; dərin su hövzələrinə, sıldırım qayalıqlara yaxınlaşmamalı; özü ilə içməli su və ilkin tibbi yardım dəsti götürməlidir.