Azərbaycan Sasanilər imperiyası dövründə

Sasanilər (Sasani İranı) tarixdə ən güclü qədim imperiyalardan biri idi. Bu imperiya təxminən 224-cü ildə (III əsrdə) sərkərdə Ərdəşir Babəkan tərəfindən, ondan əvvəlki Parfiya (Arşakilər) dövlətini əvəz edərək quruldu; paytaxtı Ktesifon şəhəri idi. Sasanilər Azərbaycan ərazisindəki Atropatena və Albaniyanı öz təsiri və ya tərkibinə aldılar və bu əraziləri canişinlik (marzbanlıq) sistemi vasitəsilə idarə etdilər — mərkəzdən yerli işlərə nəzarət etmək üçün canişin (marzban) təyin edirdilər; bu, həm də həmin dövrdə formalaşan feodal münasibətlərinin möhkəmlənməsinə şərait yaradırdı. Zərdüştilik Sasani dövlətinin rəsmi dini idi, buna görə Sasanilər xristian Albaniyada da öz dinini yaymağa çalışır, bu isə tərəflər arasında gərginliyə səbəb olurdu. V–VI əsrlərdə sosial bərabərlik uğrunda Məzdək hərəkatı baş verdi. Sasanilər Qafqaza nəzarət uğrunda Bizans imperiyası ilə uzun müharibələr apardılar; şimaldan gələn köçəri basqınlardan qorunmaq üçün məşhur Dərbənd səddini tikdirdilər.