İbtidai cəmiyyət

Bəşəriyyətin ibtidai (ilk) cəmiyyəti insanlıq tarixinin ən uzun dövrüdür və elmə görə insanın ilk vətəni Afrika qitəsi sayılır; burada Homo habilis və Homo erectus kimi qədim insan növlərindən təkamül yolu ilə müasir insan — Homo sapiens — formalaşmışdır. Bu dövrün əsas hissəsini Daş dövrü təşkil edir: Paleolitdə insanlar ovçuluq və yığıcılıqla dolanmış, odu kəşf edərək mağaralarda yaşamışlar; Mezolitdə ox-kamanın icadı ovçuluğu asanlaşdırmışdır; Neolitdə isə "Neolit inqilabı" baş vermiş — insanlar əkinçilik və maldarlığa keçib oturaq həyata üz tutmuş, ilk kəndləri salmışlar. Daş dövründən sonra insanlar ardıcıl olaraq Mis-daş (Eneolit), Tunc və Dəmir dövrlərini yaşamışlar. İbtidai icma quruluşunda insanlar qan qohumluğuna əsaslanan qəbilə, qəbilələrin birləşməsindən yaranan tayfa halında, ümumi əmək və mülkiyyət əsasında yaşamış, zamanla — xüsusən maldarlıq və metal alətlərin yayılması ilə — matriarxatdan patriarxata keçilmişdir; animizm və totemizm kimi ilk inanclar, həmçinin qayaüstü rəsmlər də bu dövrün mühüm izləridir.