Məmməd Araz — «Azərbaycan - dünyam mənim»
Lirik şeir; vətənə məhəbbət və milli qürur.
Məmməd Araz (əsl adı Məmməd İnfil oğlu İbrahimov; 1933–2004) Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli şairidir. O, 14 oktyabr 1933-cü ildə Naxçıvanın Şahbuz rayonunun Nursu kəndində anadan olmuş, 1 dekabr 2004-cü ildə Bakıda vəfat etmişdir. Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunu bitirmiş, sonradan uzun illər «Azərbaycan təbiəti» jurnalının baş redaktoru işləmişdir. 1991-ci ildə ona «Xalq şairi» fəxri adı verilmiş, 1995-ci ildə isə «İstiqlal» ordeni ilə təltif olunmuşdur. «Azərbaycan - dünyam mənim» şairin ən tanınmış vətənpərvərlik şeirlərindən biridir. Əsər janrca lirik şeirdir: müəllifin Azərbaycana bəslədiyi şəxsi hiss və düşüncələri ifadə edir, hadisə xətti olan nəqletmə əsəri deyil. Şeirin əsas mövzusu vətənə — Azərbaycana — dərin məhəbbət və milli qürurdur; müəllif doğma yurdunu bütün varlığının, dünyagörüşünün mərkəzi kimi təqdim edir. Əsərdə vətənin gözəlliyi və mənəvi gücü təbiət obrazları — çiçək, qaya, işıq — vasitəsilə bədii şəkildə canlandırılır; bu, «Fəsil 2: Bədii əsərlərdə təsvir» bölməsinin əsas mövzusu olan bədii təsvir və ifadə vasitələrinin (metafora, epitet və s.) canlı nümunəsidir. Şeir 6-cı sinif ədəbiyyat proqramında məhz bu bacarığı — bədii obrazın necə yaradıldığını görməyi və şərh etməyi — öyrətmək üçün seçilmişdir.
Məsələn: əsərdə Azərbaycan sərt qayalar arasında bitən bir çiçəyə bənzədilərək, xalqın çətinliklərə baxmayaraq gözəlliyini və həyat gücünü qoruduğu vurğulanır.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Məmməd Araz (1933–2004) | «Azərbaycan - dünyam mənim» | Lirik şeir | Vətənə (Azərbaycana) məhəbbət, milli qürur |
Məmməd Araz Azərbaycan xalq şairidir (1991); əsər 6-cı sinif «Ədəbiyyat» dərsliyinin «Fəsil 2: Bədii əsərlərdə təsvir» bölməsindədir.
| Janr | Əsas əlaməti | Müəllif |
|---|---|---|
| Lirik şeir | Müəllifin şəxsi hiss və düşüncəsi, vəzn-qafiyə | Bəlli (konkret) müəllif |
| Nağıl | Anonim, uydurma süjet; sehr, yaxşı sonluq | Anonim (xalq yaradıcılığı) |
| Dastan | Qəhrəmanlıq eposu; nəzm + nəsr; boy/qol | Xalq yaradıcılığı |
| Təmsil | Heyvan obrazları, ibrətamiz məzmun | Bəlli müəllif |
«Azərbaycan - dünyam mənim» lirik şeirdir: bəlli müəllif, şəxsi hiss, hadisə xətti yoxdur.
| Vasitə | Tərifi | Şeirdəki nümunə |
|---|---|---|
| Metafora | «Kimi» olmadan bənzətmə | Azərbaycanın qayada bitən çiçəyə bənzədilməsi (bankın öz izahı) |
| İşıq/nur obrazı | Mənəvi saflığı bildirən simvolik obraz | Vətənin mənəvi dəyərinin işıqla ifadəsi (bankın öz izahı) |
| Epitet | Obrazlı, emosional sifət | Vətənin bədii-emosional dillə vəsf olunması (bankın öz izahı) |
Nümunələr bankın öz izahıdır, şeirdən birbaşa sitat deyil.
- 1Addım 1 — Obraz nədir?: Şeirdə Azərbaycan qayada bitən bir çiçəyə bənzədilir (bu, bankın öz izahıdır, şeirdən sitat deyil).
- 2Addım 2 — Qaya nəyi simvolizə edir?: Qaya sərtliyi, çətinliyi, tarixi sınaqları simvolizə edir.
- 3Addım 3 — Çiçək nəyi simvolizə edir?: Çiçək gözəlliyi, incəliyi və həyat gücünü simvolizə edir.
- 4Addım 4 — Ümumi məna: Sərt qaya ilə zərif çiçəyin bir arada təsviri Azərbaycanın ağır tarixi şəraitdə belə gözəlliyini və mənəvi gücünü qoruduğunu vurğulayır.
Məmməd Araz (1933–2004) Azərbaycan xalq şairidir (1991); «Azərbaycan - dünyam mənim» onun ən tanınmış vətənpərvərlik şeirlərindən biridir və janrca lirik şeirdir.
Tez-tez yol verilən səhv: Məmməd Arazı Səməd Vurğun, Bəxtiyar Vahabzadə və ya Rəsul Rza ilə qarışdırmaq. Bu şeirin müəllifi məhz Məmməd Arazdır.
Əsəri janr baxımından nağıl və ya dastanla qarışdırmayın: bu, bəlli müəllifi olan lirik şeirdir, anonim xalq yaradıcılığı deyil.
Şeirdən birbaşa sitat gətirərkən diqqətli olun: dərslikdə dəqiq yoxlanmayan misraları əzbərdən sitat kimi göstərməyin; mövzu və obrazları öz sözlərinizlə izah edin.
Qaydalar
- 1«Azərbaycan - dünyam mənim» şeirinin müəllifi Azərbaycan xalq şairi Məmməd Arazdır (1933–2004).
- 2Məmməd Arazın əsl adı Məmməd İnfil oğlu İbrahimovdur; o, Naxçıvanın Şahbuz rayonunun Nursu kəndində anadan olmuşdur.
- 3Əsər janrca lirik şeirdir — nağıl, dastan və ya hekayə deyil.
- 4Şeirin əsas mövzusu vətənə (Azərbaycana) məhəbbət və milli qürurdur; bu hiss təbiət obrazları — çiçək, qaya, işıq — ilə ifadə olunur.
- 5Məmməd Araz 1991-ci ildə «Xalq şairi» fəxri adına, 1995-ci ildə isə «İstiqlal» ordeninə layiq görülmüşdür.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir