lit6-u2-04· Fəsil 2: Bədii əsərlərdə təsvir· ~13 dəq

Hikmət Ziya — «Qarabağda»

Lirik şeir; Qarabağın təbiəti və tarixi.

Hikmət Ziya (əsl adı Əfəndiyev Hikmət Ziya oğlu; 13 may 1929, Şəki — 2 avqust 1995, Bakı) Azərbaycan şairi və tərcüməçisidir. O, Bakı Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində jurnalistika ixtisası üzrə təhsil almış, 1958-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuşdur. «Qarabağda» şeiri Hikmət Ziyanın Qarabağa həsr etdiyi lirik-vətənpərvərlik şeiridir. Əsərdə Qarabağın zəngin təbiəti — bağları, dağları, bulaqları — və zəngin tarixi-mədəni irsi bədii dillə tərənnüm olunur; şeirdə Qarabağla bağlı diyarlara və şəhərlərə (o cümlədən Şuşa, Ağdam, Bərdə kimi yerlərə) işarələr var. Şeirin əsas ideyası Qarabağın Azərbaycan yurdunun ayrılmaz, əziz bir hissəsi olduğunu, onun təbiətinin və tarixinin hər bir azərbaycanlı üçün qürur mənbəyi olduğunu göstərməkdir. Janr baxımından bu, lirik şeirdir: müəllif öz hiss və düşüncələrini, Qarabağa olan məhəbbətini bilavasitə ifadə edir, hekayə söyləmir. Şeirdə təkrarlanan misralardan (nəqarətdən) və mübaliğə kimi bədii təsvir vasitələrindən istifadə olunaraq Qarabağın əzəməti gücləndirilir. Əsər «Bədii əsərlərdə təsvir» fəslində öyrənilir, çünki burada təbiət və yurd mənzərəsinin təsviri lirik şeirin əsas material bazasını təşkil edir.

📌Nümunə

Məsələn: şeirdə Qarabağ təbiəti o qədər doğma və əziz bir varlıq kimi təsvir olunur ki, oxucu bu torpağı sanki öz gözləri ilə görür və ona daha çox bağlanır.

Əsas terminlər

lirik şeir — Müəllifin öz şəxsi hiss, duyğu və düşüncələrini bilavasitə ifadə etdiyi poetik janr; süjet və personajlar deyil, daxili aləm mərkəzdədir.
nəqarət (təkrarlanan misra) — Şeirdə müəyyən misra və ya misraların bir neçə dəfə təkrarlanaraq əsas ideyanı vurğulaması.
mübaliğə (şişirtmə) — Hər hansı keyfiyyəti, ölçünü və ya hissi real həddən çox artıraraq təsvir etmək bədii vasitəsi.
vətənpərvərlik lirikası — Vətənə, doğma torpağa olan sevgi və bağlılığın lirik şəkildə, birbaşa hiss kimi ifadə olunduğu şeir növü.
bədii təsvir — Bir varlığın, yerin və ya hadisənin zahiri görünüşünün, keyfiyyətlərinin bədii dillə canlandırılması.
toponim — Coğrafi yer adı (şəhər, kənd, dağ, çay və s.); ədəbi əsərlərdə yerin konkretliyini və doğmalığını göstərmək üçün istifadə olunur.
Əsər kartı
MüəllifƏsərJanrƏsas mövzu
Hikmət Ziya (1929–1995)«Qarabağda»Lirik şeir (vətənpərvərlik lirikası)Qarabağın təbiəti, tarixi və mədəni irsinə məhəbbət

Hikmət Ziya 13 may 1929-cu ildə Şəkidə doğulmuş, 2 avqust 1995-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.

Janr təsnifatı: lirik şeir və digər janrlar
JanrƏsas əlamətiMüəllif
Lirik şeirMüəllifin hiss və düşüncələrinin bilavasitə ifadəsi; vəzn, qafiyəBəlli (konkret) müəllif
NağılAnonim, uydurma süjet; sehr, yaxşı sonluqAnonim (xalq yaradıcılığı)
DastanQəhrəmanlıq eposu; nəzm + nəsr; boy/qolXalq yaradıcılığı
TəmsilHeyvan obrazları ilə əxlaqi nəticəBəlli müəllif

«Qarabağda» lirik şeirdir: bəlli müəllif, hiss ifadəsi, nağıl/dastan/təmsildən fərqli.

Bədii təsvir vasitələri (Qarabağda şeirində)
VasitəTərifiŞeirdəki rolu
NəqarətMisranın təkrarlanmasıQarabağa bağlılıq hissini vurğulayır
MübaliğəKeyfiyyətin şişirdilərək təsviriQarabağın əzəmətini gücləndirir
Bədii təsvir (mənzərə)Təbiətin bədii dillə canlandırılmasıQarabağın bağlarını, dağlarını göz önünə gətirir

Bu vasitələr birlikdə şeirin lirik-təsviri xarakterini yaradır.

✎«Qarabağda» şeirinin janr və məzmun təhlili
  1. 1Addım 1 — Müəllif kim?: Hikmət Ziya (1929–1995) Azərbaycan şairi və tərcüməçisidir; «Qarabağda» onun Qarabağa həsr etdiyi şeirlərindən biridir.
  2. 2Addım 2 — Janr nədir?: Əsər lirik şeirdir: müəllif Qarabağa olan hiss və düşüncələrini bilavasitə, birinci şəxsdən ifadə edir; süjet və personajlar yoxdur.
  3. 3Addım 3 — Mövzu və ideya nədir?: Şeirin mövzusu Qarabağın təbiəti və tarixi-mədəni irsidir; əsas ideya Qarabağın Azərbaycan yurdunun ayrılmaz, əziz hissəsi olduğunu göstərməkdir.
  4. 4Addım 4 — Bədii təsvir vasitələri hansılardır?: Şeirdə nəqarət (təkrarlanan misra) və mübaliğə kimi vasitələrdən istifadə olunaraq Qarabağa bağlılıq hissi və onun əzəməti gücləndirilir.
💡Qeyd

«Qarabağda» lirik-vətənpərvərlik şeiridir: təsvir üsulu ön plandadır, hadisə nəql edilmir. Müəllifin hiss və düşüncələri əsasdır.

🚫Tez-tez səhv

Tez-tez yol verilən səhv: Hikmət Ziyanın vəfat ilini 1994 kimi göstərmək. Doğru tarix 2 avqust 1995-ci ildir.

⚠️Diqqət

Şeirdən sitat gətirərkən diqqətli olun: yalnız dərslikdə verilən dəqiq mətnə istinad edin, təxmini və ya uydurma misra yazmayın.

🚫Tez-tez səhv

Hikmət Ziyanı digər Azərbaycan şairləri (Səməd Vurğun, Bəxtiyar Vahabzadə, Rəsul Rza və s.) ilə qarışdırmayın — hər birinin özünəməxsus əsərləri var.

Qaydalar

  1. 1«Qarabağda» şeirinin müəllifi Azərbaycan şairi Hikmət Ziyadır (əsl adı Əfəndiyev Hikmət Ziya oğlu).
  2. 2Hikmət Ziya 13 may 1929-cu ildə Şəkidə doğulmuş, 2 avqust 1995-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
  3. 3«Qarabağda» janrca lirik şeirdir — müəllif Qarabağa olan hiss və düşüncələrini bilavasitə ifadə edir.
  4. 4Şeirin əsas mövzusu Qarabağın təbiətinə, tarixinə və mədəni irsinə olan sevgi və bağlılıqdır.
  5. 5Şeirdə təkrarlanan misralar (nəqarət) və mübaliğə kimi bədii təsvir vasitələrindən istifadə olunur.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq