Xəlil Rza Ulutürk — «Gerbimiz - qəlbimiz»
Lirik şeir; dövlət rəmzləri və vətən sevgisi.
Xəlil Rza Ulutürk (əsl adı Xəlil Rza oğlu Xəlilov; 21 oktyabr 1932, Salyan rayonunun Pirəbbə kəndi — 22 iyun 1994, Bakı) XX əsr Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndələrindən biridir. O, həm şair, həm ədəbiyyatşünas, həm də tərcüməçi kimi tanınmış, 1980-ci illərin sonunda Azərbaycanın milli azadlıq hərəkatının fəal iştirakçısı olmuş və 1992-ci ildə Xalq şairi fəxri adına layiq görülmüşdür. «Gerbimiz - qəlbimiz» onun vətənpərvərlik mövzusunda yazdığı lirik şeirlərindən biridir: əsərdə Azərbaycanın dövlət rəmzləri — üçrəngli bayrağın rəngləri və gerbin əsas elementləri (səkkizguşəli ulduz, palıd budaqları, buğda sünbülləri) — lirik qəhrəmanın öz vətəninə olan bağlılığının poetik ifadəsi kimi təqdim olunur. Şeirdə lirik qəhrəman özünü kökü ana yurdda, budaqları isə Araz çayının o tayında olan cavan bir palıd ağacına bənzədir — bu, Azərbaycan xalqının tarixi bölünməsinə baxmayaraq mənəvi bütövlüyü ideyasını əks etdirən bədii bir təşbehdir. Əsərdə epitet, təşbeh və simvol kimi bədii təsvir vasitələrindən geniş istifadə olunur; dövlət rəmzləri sadə rəsmi işarələr deyil, xalqın tarixi yaddaşının və mənəvi dəyərlərinin canlı ifadəsi kimi göstərilir. Şeir 6-cı sinif ədəbiyyat proqramında öyrənilir, çünki gənc nəsildə dövlət rəmzlərinə hörmət və vətənpərvərlik hissini formalaşdırmaq baxımından tərbiyəvi əhəmiyyət daşıyır.
Məsələn: şeirdə bayrağın yaşıl, göy və qırmızı rəngləri sadəcə rənglər kimi deyil, bahar-müsəlmanlıq, türklük və müasirlik kimi mənəvi dəyərlərin poetik rəmzi kimi təqdim olunur.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Xəlil Rza Ulutürk (1932–1994) | «Gerbimiz - qəlbimiz» | Lirik şeir | Dövlət rəmzləri (bayraq, gerb) və vətənə bağlılıq |
Şair 1992-ci ildə Azərbaycanın Xalq şairi fəxri adına layiq görülmüşdür.
| Rəmz/element | Şeirdəki poetik məna |
|---|---|
| Bayrağın yaşıl rəngi | Bahar və müsəlmanlıq |
| Bayrağın göy rəngi | Türklük |
| Bayrağın qırmızı rəngi | Müasirlik və yüksəliş |
| Gerbin səkkizguşəli ulduzu | Səkkiz cənnət qapısı obrazı |
| Gerbin palıd budaqları | Kökü vətəndə, budaqları Arazın o tayında — xalqın bölünməzliyi |
| Gerbin buğda sünbülləri | Bərəkət və bolluq |
Cədvəl şeirdə istifadə olunan dövlət rəmzi elementlərinin poetik-simvolik mənasını göstərir.
- 1Addım 1 — Müəllif və dövr: Xəlil Rza Ulutürk 1932–1994-cü illərdə yaşamış, milli azadlıq hərəkatının fəal iştirakçısı olmuş, 1992-ci ildə Xalq şairi adına layiq görülmüş Azərbaycan şairidir.
- 2Addım 2 — Janr və mövzu: Əsər lirik şeirdir; əsas mövzusu Azərbaycanın dövlət rəmzlərinə (bayraq, gerb) və vətənə bağlılıqdır.
- 3Addım 3 — Bədii vasitələr: Şeirdə təşbeh (lirik qəhrəmanın özünü palıda bənzətməsi) və simvol (rənglər, ulduz, sünbül) kimi bədii təsvir vasitələrindən istifadə olunur.
- 4Addım 4 — İdeya: Dövlət rəmzləri sadə rəsmi işarələr deyil, xalqın tarixi yaddaşının, mənəvi dəyərlərinin və bölünməzlik arzusunun canlı ifadəsi kimi göstərilir.
«Gerbimiz - qəlbimiz» şeirində Azərbaycanın həm bayrağı (üç rəng), həm də gerbi (səkkizguşəli ulduz, palıd budaqları, buğda sünbülləri) birgə poetik obrazda birləşdirilir — bunlar iki fərqli dövlət rəmzidir, eyni şey deyil.
Tez-tez yol verilən səhv: Xəlil Rza Ulutürkü adının bənzərliyinə görə Rəsul Rza ilə qarışdırmaq. Bunlar iki fərqli Azərbaycan şairidir.
Diqqət: grade-5 ədəbiyyat proqramında Xəlil Rza Ulutürkün başqa bir şeiri — «Oğul həsrəti» — öyrənilir. Bu, «Gerbimiz - qəlbimiz» ilə eyni əsər deyil; ikisini qarışdırmaq olmaz.
Bayrağın rəng sırasını qarışdırmayın: yaşıl — bahar/müsəlmanlıq, göy — türklük, qırmızı — müasirlik/yüksəliş. Şeirdə bu rənglər məhz bu simvolik mənalarla verilir.
Qaydalar
- 1«Gerbimiz - qəlbimiz» şeirinin müəllifi Xəlil Rza Ulutürkdür (21.10.1932 – 22.06.1994).
- 2Xəlil Rza Ulutürk 1992-ci ildə Azərbaycanın Xalq şairi fəxri adına layiq görülmüşdür.
- 3Əsər janrca lirik şeirdir və vətənpərvərlik mövzusuna həsr olunmuşdur.
- 4Şeirdə Azərbaycanın dövlət rəmzləri — bayrağın rəngləri, gerbin səkkizguşəli ulduzu, palıd budaqları və buğda sünbülləri — poetik surətdə təsvir olunur.
- 5Əsərdə lirik qəhrəman özünü kökü vətəndə, budaqları Arazın o tayında olan cavan palıd ağacına bənzədərək xalqın bölünməzliyi ideyasını ifadə edir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir