Cabir Novruz — «Mən bizim anaları Günəşlə tən tuturam»
Lirik şeir; analara məhəbbət və hörmətin tərənnümü.
Cabir Novruz (əsl adı Cabir Mirzəbəy oğlu Novruzov; 12 mart 1933, Xızı rayonunun Upa kəndi — 12 dekabr 2002) XX əsr Azərbaycan poeziyasının tanınmış nümayəndələrindən biridir. O, Moskvada M. Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunu bitirmiş, 1967–1970-ci illərdə «Azərbaycan» jurnalının baş redaktoru olmuş, uzun illər Azərbaycan Yazıçılar Birliyində məsul vəzifələrdə çalışmış və 1999-cu ildə «Xalq şairi» fəxri adına layiq görülmüşdür. «Mən bizim anaları Günəşlə tən tuturam» şeiri janrca lirik şeirdir: burada lirik qəhrəman öz hiss və düşüncələrini birbaşa, coşqun bir dillə ifadə edir. Əsərin əsas mövzusu ana məhəbbəti və analara olan dərin minnətdarlıqdır. Şair analığın fədakarlığını, övladına bəslədiyi tükənməz sevgini vəsf edir və bu sevgini Günəşin işığı ilə müqayisə edərək bədii təsvir vasitəsi olan təşbehdən istifadə edir: necə ki Günəş yer üzünə işıq və istilik bəxş edir, ana da övladına həyat, qayğı və məhəbbət bəxş edir. Şeir «Fəsil 4: Bədii əsərlərdə təsvir-nəqletmə» bölməsində öyrənilir, çünki burada təşbeh vasitəsilə bədii təsvirin necə yaradıldığı aydın nümunə ilə göstərilir. Əsər 6-cı sinif ədəbiyyat dərsliyinin proqramına daxildir və şagirdlərdə ana məhəbbətinə hörmət, minnətdarlıq hissini formalaşdırmaq məqsədi daşıyır.
Məsələn: şair analarımızı Günəşlə tən tutaraq, onların işıq saçan, isidici, həyatverici gücünü bədii dillə tərənnüm edir.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Cabir Novruz (1933–2002) | «Mən bizim anaları Günəşlə tən tuturam» | Lirik şeir | Ana məhəbbəti və minnətdarlıq |
Şeirin əsas kimlik məlumatları — dərslik proqramına uyğun.
| Janr | Əsas əlamət |
|---|---|
| Lirik şeir | Lirik qəhrəmanın hiss və düşüncələrinin bilavasitə, poetik dillə ifadəsi |
| Nağıl | Anonim müəllif, sehrli hadisələr, nəsr formasında hekayə xətti |
| Dastan | Geniş həcmli, qəhrəmanlıq mövzulu epik əsər |
| Təmsil | Adətən heyvan obrazları vasitəsilə ibrət dərsi verilməsi |
Şeirin niyə lirik janra aid olduğunu digər janrlarla müqayisədə görmək üçün.
| Üsul | Bu şeirdə vəziyyəti |
|---|---|
| Təsvir | Əsas üsul — analara aid keyfiyyətlər (Günəş kimi işıqlı, isidici, həyatverici olmaq) təşbeh vasitəsilə canlandırılır |
| Nəqletmə | İstifadə olunmur — şeirdə zaman ardıcıllığı ilə gedən hadisə xətti yoxdur |
Fəsil 4-ün mövzusu olan «təsvir-nəqletmə» anlayışının bu şeirdəki tətbiqi.
- 1Addım 1 — Janrı müəyyənləşdir: Əsərdə lirik qəhrəman öz hiss və düşüncələrini birbaşa, poetik dillə ifadə edir — bu, lirik şeir janrının əlamətidir.
- 2Addım 2 — Əsas mövzunu tap: Şeirin mərkəzində ana surəti dayanır; mövzu ana məhəbbəti və analara olan minnətdarlıqdır.
- 3Addım 3 — Bədii təsvir vasitəsini müəyyənləşdir: Şair analarımızı Günəşlə tən tutur — bu, təşbeh adlanan bədii təsvir vasitəsidir.
- 4Addım 4 — İdeyanı ümumiləşdir: Günəş necə işıq və istilik bəxş edirsə, ana da övladına həyat və qayğı bəxş edir; şeirin ideyası ana məhəbbətinin həyatverici gücüdür.
- 1Addım 1 — Müqayisə olunan iki obyekti tap: Şeirdə müqayisə olunan iki tərəf analar və Günəşdir.
- 2Addım 2 — Ortaq əlaməti müəyyənləşdir: Hər ikisi işıq, istilik və həyat mənbəyi kimi qəbul olunur.
- 3Addım 3 — Bədii məqsədi izah et: Bu ortaqlıq vasitəsilə şair ana məhəbbətinin əzəmətini və işıqlı gücünü daha təsirli şəkildə çatdırır.
Şeirin ideyası — ana məhəbbətinin Günəş kimi həyatverici, tükənməz və müqəddəs olmasıdır.
Şagirdlər əsəri tez-tez nağılla qarışdırır; unutmayın ki, müəllifi bəllidir (Cabir Novruz) və əsərdə hekayə xətti yoxdur — bu, onu nağıldan ayırır.
Cabir Novruzu digər tanınmış Azərbaycan şairləri (Səməd Vurğun, Bəxtiyar Vahabzadə, Rəsul Rza) ilə qarışdırmayın — hər birinin özünəməxsus əsərləri var.
Başlıqdakı «tən tuturam» ifadəsini «tənqid etmək» kimi başa düşməyin — burada mənası «bərabər tutmaq, müqayisə etmək»dir.
Qaydalar
- 1«Mən bizim anaları Günəşlə tən tuturam» şeirinin müəllifi Azərbaycan xalq şairi Cabir Novruzdur (1933–2002).
- 2Əsər janrca lirik şeirdir — lirik qəhrəmanın hiss və düşüncələrini bilavasitə ifadə edən poetik janrdır.
- 3Şeirin əsas mövzusu ana məhəbbəti və analara olan minnətdarlıqdır.
- 4Əsərdə analar Günəşlə müqayisə olunur — bu, təşbeh adlanan bədii təsvir vasitəsidir.
- 5Cabir Novruz 1999-cu ildə «Xalq şairi» fəxri adına layiq görülmüşdür.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir