Mirzə İbrahimov — «Bağban Rövşən»
Hekayə; zəhmətsevər şagirdin bağçılıq həvəsi.
Mirzə İbrahimov (1911–1993) Azərbaycanın tanınmış yazıçısı, dramaturqu və akademikidir; Cənubi Azərbaycan mövzusunda yazdığı hekayə və povestləri, «Gələcək gün», «Böyük dayaq» kimi romanları ilə məşhurdur. 1945-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyası yaradılanda onun ilk üzvlərindən biri seçilmişdir. «Bağban Rövşən» hekayəsi məktəbli Rövşən adlı gəncin təbiətə və zəhmətə olan sarsılmaz həvəsindən bəhs edir. Fasilə vaxtı digər şagirdlər idman meydançasında əylənərkən, Rövşən gizlicə məktəb bağçasına gedir və orada kök olmadan bir alça budağını calaq üsulu ilə cücərtməyə çalışır. Bu qəribə davranışı bəzi şagirdlər arasında qeybətə səbəb olsa da, nəhayət müəllimi onun zəhmətini görüb təqdir edir — hekayənin adı da məhz buradan, Rövşənin qazandığı «bağban» ləqəbindən yaranır. Janr baxımından əsər hekayədir: bədii nəsrin bu növündə həm təsvir (Rövşənin görünüşü, bağın mənzərəsi), həm nəqletmə (hadisələrin ardıcıl inkişafı) bir yerdə işlənir, buna görə də əsər «bədii əsərlərdə təsvir-nəqletmə» mövzusunun tipik nümunəsi sayılır. Hekayənin əsas ideyası zəhmətsevərlik, təbiətə maraq və səssiz, gizli əməyin sonda haqlı qiymətini almasıdır.
Məsələn: Rövşənin gündən-günə bağçaya baş çəkməsi, sözlə deyil, əməklə sübut olunan zəhmətsevərliyin bədii təsviri kimi qiymətləndirilə bilər.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Mirzə İbrahimov (1911–1993) | «Bağban Rövşən» | Hekayə | Məktəbli Rövşənin bağçılığa olan zəhmətsevər həvəsi |
Əsər Azərbaycan dilində yazılmış müasir nəsr nümunəsidir; Fəsil 4 — «Bədii əsərlərdə təsvir-nəqletmə» daxilində öyrənilir.
| Bədii vasitə | Hekayədəki nümunəsi |
|---|---|
| Portret təsviri | Rövşənin zahiri görünüşünün (bəstəboy, iri, alagözlü) canlandırılması |
| Mənzərə təsviri | Məktəb bağçasının, meyvə ağaclarının təsviri |
| Nəqletmə | Fasilədən-fasiləyə davam edən hadisələrin ardıcıl inkişafı, nəhayət açılış |
Hekayədə təsvir və nəqletmə bir-birini tamamlayaraq bədii bütövlük yaradır.
| Janr | Əsas əlaməti | Müəllif |
|---|---|---|
| Hekayə | Bəlli müəllifin yazdığı, kiçik həcmli, bir mərkəzi hadisəyə əsaslanan bədii nəsr | Bəlli (konkret) müəllif |
| Nağıl | Anonim, uydurma süjet; çox vaxt sehrli motivlər | Anonim (xalq yaradıcılığı) |
| Oçerk | Real müşahidəyə əsaslanan bədii nəsr | Bəlli müəllif |
| Dastan | Qəhrəmanlıq eposu; nəzm və nəsrin birləşməsi | Xalq yaradıcılığı |
«Bağban Rövşən» bəlli müəllifli, bir mərkəzi hadisəyə əsaslanan hekayədir — nağıl, oçerk və ya dastan deyil.
- 1Addım 1 — Qəhrəman kim?: Hekayənin baş qəhrəmanı on üç yaşlı, bəstəboy, qarabuğdayı, iri, alagözlü Rövşən adlı məktəblidir.
- 2Addım 2 — Hadisə nədir?: Fasilə vaxtı digər şagirdlər idman meydançasında əylənərkən, Rövşən gizlicə məktəb bağçasına gedir və orada kök olmayan bir alça budağını calaq üsulu ilə cücərtməyə çalışır.
- 3Addım 3 — Münasibət necədir?: Rövşənin bu qəribə davranışı əvvəlcə bəzi şagirdlər arasında qeybətə səbəb olur, lakin müəllimi onun zəhmətinin nəticəsini — cücərmiş budağı — görüb təqdir edir.
- 4Addım 4 — Əsərin əhəmiyyəti: Rövşənin zəhməti onun «bağban» ləqəbini qazanmasına səbəb olur; hekayə bununla zəhmətsevərliyin, səbrin və təbiətə həvəsin sözsüz, əməklə sübut olunduğunu göstərir.
«Bağban Rövşən» janrca hekayədir: bədii nəsrin bu növündə həm təsvir (insan və məkan görünüşü), həm nəqletmə (hadisələrin ardıcıllığı) birləşir.
Tez-tez yol verilən səhv: Rövşəni peşəkar bir bağban (yetkin bağçı) hesab etmək. Əslində o, məktəbli — on üç yaşlı bir şagirddir, «bağban» ləqəbini öz zəhməti ilə qazanır.
Mirzə İbrahimovun doğum ilini (1911) onun Bakıya köçdüyü ili (1918) və ya təhsilə başladığı ili (1926) ilə qarışdırmayın — bunlar fərqli tarixlərdir.
Hekayəni Mirzə İbrahimovun digər əsərləri (məsələn, Cənubi Azərbaycan mövzusundakı hekayələri və ya «Gələcək gün» romanı) ilə qarışdırmayın — «Bağban Rövşən» məktəb mühitindən bəhs edən ayrıca bir hekayədir.
Qaydalar
- 1«Bağban Rövşən» hekayəsinin müəllifi Azərbaycan yazıçısı Mirzə İbrahimovdur (1911–1993).
- 2Əsər janrca hekayədir — bədii nəsrin təsvir və nəqletmə vasitələrini birləşdirən növüdür.
- 3Hekayənin qəhrəmanı fasilə vaxtı gizlicə məktəb bağçasında çalışan, calaq üsulu ilə bitki yetişdirən on üç yaşlı Rövşən adlı şagirddir.
- 4Rövşənin zəhməti müəllimi tərəfindən təqdir olunur və o, «Bağban Rövşən» adını buradan qazanır.
- 5Əsərin əsas ideyası zəhmətsevərlik, təbiətə maraq və səssiz, gizli əməyin qiymətləndirilməsidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir