Əli Vəliyev — «Nənənin söhbəti»
Hekayə; nənə-nəvə ünsiyyəti, kənd həyatının təsviri.
Əli Vəliyev (1901–1983) Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nasirlərindən biridir. O, 1937-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının üzvü olmuş, 1958-ci ildə M.F. Axundov mükafatına layiq görülmüş, 1974-cü ildə isə Azərbaycan SSR-in Xalq yazıçısı fəxri adını almışdır. Yazıçının yaradıcılığında kənd həyatı, təbiət və insan münasibətləri mühüm yer tutur; o, həm böyüklər, həm də uşaqlar üçün çoxlu hekayə və povestlər yazmışdır. «Nənənin söhbəti» hekayəsi də məhz bu qəbildəndir. Əsərdə hadisələr Qırxbuğumlu düzündəki yaylaqda cərəyan edir: Bakıdan gələn Araz və Afaq adlı nəvələr, qırx il müəllimlik etmiş nənələri Fəxrəndə ilə birgə yaşayır və şəhər həyatında tanış olmadıqları mal-qara, at, dəvə, qoyun-keçi kimi heyvanlar haqqında ondan öyrənirlər. Hekayənin əsas mövzusu nəsillər arasında bilik və təcrübə ötürülməsi, nənənin nəvələrinə həm sevgi, həm də həyat bilgisi aşılamasıdır. Əsər «Bədii əsərlərdə təsvir-nəqletmə» fəslində öyrənilir, çünki müəllif burada iki bədii üsuldan — hadisələrin ardıcıl nəql edilməsindən (nəqletmə) və insanların, heyvanların, təbiətin canlı təsvirindən (təsvir) — ustalıqla istifadə edir. Nənənin söhbəti həm də yaşlı nəslin gənclərə mənəvi-əxlaqi tərbiyə vermək funksiyasını göstərir.
Məsələn, əsərdə nənənin sadə görünən söhbəti əslində nəvələrini kənd və təbiət həyatına bələd etmək məqsədi daşıyan canlı bir təhsil vasitəsi kimi təqdim olunur.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Əli Vəliyev (1901–1983) | «Nənənin söhbəti» | Hekayə | Nənə-nəvə ünsiyyəti və nəsillərarası bilik ötürülməsi |
Hekayənin əsas parametrləri.
| Personaj | Rolu |
|---|---|
| Fəxrəndə (nənə) | Qırx il fasiləsiz müəllimlik etmiş, nəvələrinə kənd həyatını öyrədən yaşlı qadın |
| Araz və Afaq | Bakıdan gəlmiş, kənd heyvanları haqqında məlumatsız olan nəvələr |
Əsərin əsas surətləri.
| Üsul | Nə edir | Hekayədəki funksiyası |
|---|---|---|
| Təsvir | Əşya/insan/təbiətin görkəmini canlandırır | Nənənin və mühitin canlandırılması |
| Nəqletmə | Hadisələri ardıcıllıqla nəql edir | Nənənin söhbətinin gedişinin izlənməsi |
Fəsil 4-ün əsas iki bədii üsulu.
- 1Addım 1 — Müəllifi və əsəri tanı: Əli Vəliyevin (1901–1983) kim olduğunu və «Nənənin söhbəti» hekayəsinin onun yaradıcılığında hansı yeri tutduğunu müəyyən et.
- 2Addım 2 — Hadisənin yerini müəyyənləşdir: Hekayənin Qırxbuğumlu düzündəki yaylaqda cərəyan etdiyini qeyd et.
- 3Addım 3 — Personajları və münasibətləri araşdır: Nənə Fəxrəndə ilə Bakıdan gəlmiş nəvələri Araz və Afaq arasındakı münasibəti, nənənin onlara heyvanlar haqqında bilik verməsini izlə.
- 4Addım 4 — Bədii üsulları müəyyən et: Mətndə təsvirin (mühitin, insanların görkəmi) və nəqletmənin (hadisələrin ardıcıl izahı) necə çarpazlaşdığını göstər.
Hekayə şəhərdən gəlmiş uşaqların kənd/təbiət həyatı ilə tanışlığını, nənə-nəvə ünsiyyətinin dəyərini vurğulayır.
«Nənənin söhbəti» nəzm yox, nəsr əsəridir — hekayə janrına aiddir, bunu şeir və ya dastanla qarışdırmaq olmaz.
Şagirdlər tez-tez «Nənənin söhbəti»ni Əli Vəliyevin digər «nənə» mövzulu hekayəsi «Nənəmin cəhrəsi» (1930) ilə qarışdırırlar — bunlar fərqli əsərlərdir.
Əsərdən sitat gətirərkən dəqiq mətnə istinad et; dərslikdəki nəşrə görə mətn qismən fərqlənə bilər, ona görə mətn xaricindən sitat uydurmaq olmaz.
Qaydalar
- 1«Nənənin söhbəti» hekayəsinin müəllifi Əli Vəliyevdir (1901–1983).
- 2Əli Vəliyev 1974-cü ildə Azərbaycan SSR-in Xalq yazıçısı fəxri adını almışdır.
- 3Əsərin janrı hekayədir və o, nəsr növünə aiddir.
- 4Hekayənin əsas mövzusu nənə ilə nəvələr arasındakı ünsiyyət və nəsillərarası bilik ötürülməsidir.
- 5Əsər «təsvir» və «nəqletmə» bədii üsullarının birgə tətbiqinə nümunədir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir