bio7-1.4· I Bölmə: Canlı orqanizmlər və onların öyrənilməsi· ~13 dəq

Canlı orqanizmlərin müxtəlifliyi

Aləmlər: bakteriyalar, göbələklər, bitkilər, heyvanlar.

Canli orqanizmler 4 esas aleme bolunur: BAKTERIYALAR (prokariot — nuvosiz birhuceyreliler, en sade quruluslu canlilardir), GOBELEKLER (xlorofilsiz, hazir uzvi maddelerle qidalanan heterotrof orqanizmlerdir — fotosintez etmirler), BITKILER (avtotrof, xlorofil pigmentine malikdirler ve fotosintez yolu ile qeyri-uzvi maddelerden uzvi madde yaradirlar) ve HEYVANLAR (heterotrof qidalanan, aktiv hereket eden cokhuceyreli orqanizmlerdir). VIRUSLAR ise huceyrevi qurulusa malik olmadigi uchun canli sayilmir — onlar ancaq canli huceyre daxilinde coxalir, huceyreden kenarda kristallasaraq cansiz maddeler kimi davranirlar. SISTEMATIKA (tesnifat) elmi canlilari oxsarliq ve qohumluq derecesine gore qruplasdirir; en boyuk tesnifat vahidi alem, en kicik vahidi ise novdur. Tipik sehv gobelekleri bitki alemine aid etmekdir — gobeleklerin huceyre divarinda xitin, bitkilerde ise selluloza olur, hemcinin gobelekler xlorofilsizdir ve fotosintez etmir.

📌Nümunə

Məsələn: ag saprofit gobelek olan penitsill xlorofilsizdir ve hazir uzvi maddelerle qidalanir, ona gore de bitki deyil, gobelek alemine aiddir; onun huceyre divari xitinden ibaretdir, sellulozadan deyil.

Qaydalar

  1. 1Canli orqanizmler 4 aleme bolunur: Bakteriyalar (prokariot, nuvosiz), Gobelekler (heterotrof, xlorofilsiz), Bitkiler (avtotrof, fotosintez eden) ve Heyvanlar (heterotrof, aktiv hereket eden).
  2. 2Viruslar huceyrevi qurulusa malik olmadigi uchun canli sayilmir — onlar yalniz canli huceyre daxilinde coxala bilir, huceyreden kenarda kristallasir ve cansiz maddeler kimi davranirlar.
  3. 3Gobelekler hec vaxt bitki alemine aid edilmir: gobeleklerin huceyre divari xitinden ibaretdir, bitkilerinki sellulozadan; gobelekler xlorofilsizdir ve fotosintez etmirler.
  4. 4Avtotroflar qeyri-uzvi maddelerden (CO₂, H₂O, mineral duzlar) uzvi madde sintez edir; heterotroflar ise hazir uzvi maddelerle qidalanir.
  5. 5Sistematika (tesnifat) canli orqanizmleri oxsarliq ve qohumluq elametlerine gore qruplasdiran elmdir; en boyuk tesnifat vahidi alem, en kicik vahidi ise novdur.
  6. 6Prokariotlar (bakteriyalar) nuvosiz huceyreye malikdir; eukaryotlar (gobelek, bitki, heyvan) ise nuvoye sahibdir — bu en esas qurulus ferqidir.
  7. 7Bir aleme aid orqanizmler oxsar qidalanma, coxalma ve huceyre qurulusuna malik olurlar; muxtelif alemlere aid canlilar bu elametlere gore bir-birinden ferqlenirler.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq