Mikroskopiya
Mikroskopun quruluşu və işləmə prinsipi.
Mikroskop — kiçik obyektləri böyüdüb gözlə görünən hala gətirən optik cihazdır. Onun əsas hissələri bunlardır: OKULYAR (gözə yaxın olan yuxarı baxış linzası), OBYEKTİV (preparata yaxın olan aşağı linzalar sistemi), İŞIQ MƏNBƏYİ və ya GÜZGÜ (işığı nümunəyə yönəldir), ƏŞYA MASASI (preparatın qoyulduğu səth), MAKROVİNT (qaba fokuslama üçün) və MİKROVİNT (dəqiq fokuslama üçün). İşıq mikroskopu obyekti 1000-1500 dəfəyə qədər böyüdə bilir; bu, hüceyrə və toxumaları öyrənmək üçün kifayətdir. Daha güclü olan ELEKTRON MİKROSKOP işıq əvəzinə elektron dəstəsindən istifadə edərək 1 milyon dəfəyə qədər böyütmə verir — virusları, hüceyrə orqanoidlərini və hətta iri molekulları görməyə imkan yaradır. Mikroskopla işləyərkən təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl edilməlidir: preparat əşya masasına ehtiyatla yerləşdirilməli, linzalar əllə toxunulmamalı (xüsusi yumşaq salfetlə silinməlidir), mikroskop birbaşa günəş işığına tutulmamalıdır. Şagirdlərin ən çox buraxdığı səhv okulyar və obyektivin yerini qarışdırmaqdır — yadda saxlamaq lazımdır: okulyar gözə yaxındır, obyektiv isə obyektə (preparata) yaxındır. Mikroskopda təsvir obyektə nisbətən tərs (çevrilmiş) və böyüdülmüş şəkildə görünür.
Məsələn: okulyarı 10x, obyektivi 40x olan mikroskopda ümumi böyütmə 10×40=400x olur; preparatı əşya masasına yerləşdirib makrovintlə təsviri təqribi fokuslayır, sonra mikrovintlə dəqiqləşdiririk.
Qaydalar
- 1Mikroskopun əsas hissələri: okulyar (gözə yaxın yuxarı linza), obyektiv (preparata yaxın aşağı linzalar sistemi), işıq mənbəyi/güzgü (işıqlandırma), əşya masası (preparatın qoyulduğu səth), makrovint (qaba fokuslama) və mikrovintdir (dəqiq fokuslama).
- 2Okulyar ilə obyektivi qarışdırmaq olmaz: OKULYAR gözə yaxın olan YUXARI linzadır, OBYEKTİV isə preparata yaxın olan AŞAĞI linzalar sistemidir — bu, şagirdlərin ən çox buraxdığı səhvdir.
- 3İşıq mikroskopu obyekti 1000-1500 dəfəyə qədər böyüdür; elektron mikroskop isə 1 milyon dəfəyə qədər böyüdərək virusları və orqanoidləri belə göstərə bilir — bunlar güclərinə görə tamamilə fərqli cihazlardır.
- 4Mikroskopun ümumi böyütmə qabiliyyəti okulyarın böyütməsi ilə obyektivin böyütməsinin HASİLİNƏ bərabərdir: Ümumi böyütmə = Okulyar × Obyektiv; cəm deyil, hasildir.
- 5Mikroskopla işləyərkən linzalara əllə toxunmaq qadağandır — linzalar yalnız xüsusi yumşaq salfetlə silinməlidir; mikroskop birbaşa günəş işığına tutulmamalıdır.
- 6Mikroskopda görünən təsvir obyektə nisbətən tərs (çevrilmiş) və böyüdülmüş olur — əşya masasında preparatı hərəkət etdirərkən təsvir əks istiqamətdə yerdəyişir.
- 7Mikroskopla işə BAŞLAYARKƏN əvvəlcə kiçik böyütməli obyektivdən istifadə edilir; nümunə tapıldıqdan sonra ehtiyac olarsa daha böyük böyütməli obyektivə keçilir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir