Mamırların çoxalması və əhəmiyyəti
Qametofit və sporofit nəsillərin növbələşməsi.
Mamirlarin heyat tsiklinde iki nesil novbelesir: cinsi nesil — qametofit ve qeyri-cinsi nesil — sporofit. Tebietde gorduyumuz yasil, yarpaqli bitki mehz qametofit nesildir. O, cinsi yolla qamet (yumurta ve spermatozoid) emele getirir. Spermatozoid su muhitinde hereket ederek yumurtani mayalandirir. Mayalanmis yumurtadan sporofit inisaf edir. Sporofit qametofitin uzerinde biten nazik sap ve onun ucundaki sporlu qutucuqdan (sporangiden) ibaretdir. Sporofitin terkibinde xlorofil yoxdur — o, qametofitden asili sekilde qidalanir. Sporangide yetisen sporlar yetisdikde etrafa sepelener ve elverisli seraitde cucerek yeni qametofit (yasil mamir) emele getirir. Bu novbelesme mamirlarin quru muhitine qismen uygunlasmasini temin edir. Mamirlarin tebietde ehemiyyeti boyukdur: onlar six xalca emele getirerek torpagin nemliyini qoruyur, eroziyanin qarsisini alir ve su rejimini tenzimleyir. Bataqliqlarda mamirlerin ole hisseleri tam parcalanmayaraq torf emele getirir; torf yanacaq ve gubre kimi istifade olunur. Mese ekosisteminde mamirlar minlerle kicik onurgasiz heyvan uchun siginacaq ve qida menbeyidir. Bezi mamir novleri tikintide izolyasiya materiali kimi de istifade edilir. Meselen: Kuku ezgileci (Polytrichum commune) adi mamir novunde yasil, yarpaqli qametofitin uzerinde qehveyi rengli sap ve qutucuq seklinde sporofit aydin gorunur — qutucuq catlayanda icindeki sporlar kulekle yayilir.
Qaydalar
- 1Mamirlarin heyat tsiklinde iki nesil novbelesir: cinsi nesil qametofit (qamet emele getirir), qeyri-cinsi nesil sporofit (spor emele getirir).
- 2Tebietde gorduyumuz yasil, yarpaqli hisse qametofitdir, sporofit deyil (umumi sehv: yasil hisseni sporofit hesab etmek).
- 3Sporofit qametofitin uzerinde bitir, terkibinde xlorofil yoxdur ve qametofitden asili sekilde qidalanir (sporofit musteqil yasaya bilmez).
- 4Mamirlerde mayalanma ucun su muhiti teleb olunur — spermatozoid su damcisinda hereket ederek yumurtaya catir.
- 5Sporlar sporangide (sporlu qutucuqda) yetisir; yetismis sporlar kulekle yayilir ve elverisli seraitde cucerek yeni qametofit emele getirir (sporu toxumla qarisdirmaq olmaz — spor birhuceyreli, toxum ise coxhuceyreli qurulusdur).
- 6Mamirlar bataqliqlarda torf emele getirir; torf yanacaq ve gubre kimi istifade olunur — bu mamirlarin teserrufat ehemiyyetidir.
- 7Mamir xalcasi torpagin nemliyini qoruyur, eroziyanin qarsisini alir ve mese ekosisteminde su rejimini tenzimleyir.
- 8Qametofitde emele gelen qametler (yumurta ve spermatozoid) birleserek ziqot emele getirir; ziqotdan sporofit inisaf edir — sporofit hec vaxt qamet emele getirmir, yalniz spor yetisdirir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir