bio7-5.4· V Bölmə: Birhüceyrəlilər və çoxhüceyrəlilər yarımaləmi· ~13 dəq

Bağırsaqboşluqluların həyat fəaliyyəti

Qidalanma, tənəffüs, sinir sistemi, çoxalma.

Bağırsaqboşluqluların həyat fəaliyyəti onların sadə, lakin effektiv quruluşuna uyğunlaşmışdır. Hidrada qidalanma dalayıcı hüceyrələrlə başlayır: ov qıcıqlandırıldıqda dalayıcı sap sürətlə atılır, zəhərli maye ovu iflic edir, sonra qollar (tentakullar) vasitəsilə ağız dəliyinə gətirilir. Bağırsaq boşluğunda həzm iki mərhələdə — əvvəlcə entoderma hüceyrələrinin ifraz etdiyi fermentlərlə hüceyrədənkənar, sonra kiçik hissəciklərin faqositozla udularaq hüceyrədaxili həzm formasında gedir. Tənəffüs üçün xüsusi orqan yoxdur — O₂ bütün bədən səthindən diffuziya yolu ilə daxil olur, CO₂ isə xaric edilir. Sinir sistemi ən sadə — diffuz (səpələnmiş) tiplidir; sinir hüceyrələri bədən boyu şəbəkə əmələ gətirir, ayrıca beyin və ya sinir düyünləri yoxdur. Çoxalma iki üsulla baş verir: yayda qeyri-cinsi — tumurcuqlanma, payızda isə cinsi — erkək və dişi cinsiyyət hüceyrələrinin mayalanması ilə. Hidra yüksək regenerasiya qabiliyyətinə malikdir — ara hüceyrələr sayəsində itirilmiş hissələrini asanlıqla bərpa edir. Meduzalarda isə nəsil növbələşməsi (polip ↔ meduza) müşahidə olunur: polip qeyri-cinsi yolla meduza, meduza cinsi yolla sürfə, sürfə isə yenidən polip əmələ gətirir.

📌Nümunə

Məsələn: yayda hidranın bədənində şişkinlik (tumurcuq) əmələ gələrək böyüyür, sonra ana fərddən ayrılıb müstəqil yaşayır — bu, tumurcuqlanmadır.

Qaydalar

  1. 1Hidrada qidalanma dalayıcı hüceyrələrlə ovu iflic etməklə başlayır; iflic olmuş ov qollar vasitəsilə ağız dəliyinə gətirilir.
  2. 2Bağırsaq boşluğunda həzm qarışıqdır: əvvəlcə fermentlərlə hüceyrədənkənar, sonra faqositozla hüceyrədaxili həzm gedir.
  3. 3Bağırsaqboşluqlularda tənəffüs bütün bədən səthi ilə diffuziya yolu ilə həyata keçir; xüsusi tənəffüs orqanı yoxdur.
  4. 4Sinir sistemi diffuz (səpələnmiş) tiplidir — sinir hüceyrələri şəbəkə əmələ gətirir, ayrıca beyin və sinir düyünləri yoxdur.
  5. 5Hidra iki üsulla çoxalır: yayda qeyri-cinsi (tumurcuqlanma), payızda cinsi (yumurta və spermatozoidlərlə).
  6. 6Hidrada regenerasiya yüksəkdir — ara hüceyrələr hesabına kəsilmiş hissə bərpa olunaraq tam orqanizmə çevrilir.
  7. 7Meduzalarda nəsil növbələşməsi (polip ↔ meduza) baş verir: polip qeyri-cinsi yolla meduza, meduza cinsi yolla sürfə əmələ gətirir.
  8. 8Ümumi səhv: hidranın yalnız cinsi yolla çoxaldığını düşünmək; əslində hidra həm qeyri-cinsi (tumurcuqlanma), həm də cinsi yolla çoxalır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq