bio7-6.6· VI Bölmə: Molyusklar və buğumayaqlılar· ~13 dəq

Həşəratların müxtəlifliyi və təbiətdə rolu

Dəstələr, metamorfoz tipləri, ekoloji əhəmiyyət.

Həşəratlar buğumayaqlılar tipinin ən böyük və müxtəlif sinfidir. Onlar qanadlarının quruluşuna, ağız aparatının tipinə və inkişaf xüsusiyyətlərinə görə müxtəlif dəstələrə bölünür. Sərtqanadlılar və ya böcəklər dəstəsində birinci cüt qanad sərt üstqanada (elitra) çevrilmişdir — məsələn, may böcəyi, xanımböcəyi. Pulcuqqanadlılar (kəpənəklər) dəstəsinin qanadları xırda pulcuqlarla örtülüdür; bu onlara rəngarəng görünüş verir. Pərdəqanadlılara arılar, qarışqalar və eşşəkarıları daxildir; onlar iki cüt pərdəşəkilli şəffaf qanada malikdir və bir çoxu ictimai həyat tərzi keçirir. İkiqanadlılar (ağcaqanad, milçək) yalnız bir cüt qanada malikdir — ikinci cüt qanad tarazlaşdırıcı orqana (cilov) çevrilmişdir. Düzqanadlılar (çəyirtkə) düz, şəbəkəli qanadlara malikdir. Həşəratlarda iki tip metamorfoz müşahidə olunur: tam metamorfoz (yumurta → sürfə → barama → imago) — kəpənək, arı, böcəkdə; natamam metamorfoz (yumurta → sürfə → imago) — çəyirtkədə. Həşəratlar təbiətdə və insan həyatında mühüm rol oynayır: faydalı olanlar tozlandırıcı (arı, kəpənək), bal verən (bal arısı), ipək verən (ipəkqurdu) və zərərvericiləri məhv edən (parazit arılar); zərərli olanlar isə kənd təsərrüfatı zərərvericiləri və xəstəlik keçiriciləridir (ağcaqanad).

📌Nümunə

Məsələn: kələm kəpənəyinin tırtılı kələm yarpaqlarını yeyərək məhsula zərər vurur, bal arısı isə çiçəkləri tozlandıraraq məhsuldarlığı artırır və bal verir.

Qaydalar

  1. 1Sərtqanadlılar dəstəsində birinci cüt qanad sərt üstqanada (elitra) çevrilmişdir.
  2. 2Pulcuqqanadlılar dəstəsinin nümayəndələrinin qanadları pulcuqlarla örtülüdür.
  3. 3Tam metamorfoz yumurta → sürfə → barama → imago mərhələlərindən ibarətdir.
  4. 4Natamam metamorfoz yumurta → sürfə → imago mərhələlərindən ibarətdir; barama mərhələsi yoxdur.
  5. 5Pərdəqanadlılar dəstəsinə arılar, qarışqalar və eşşəkarıları daxildir.
  6. 6İkiqanadlılarda ikinci cüt qanad tarazlaşdırıcı orqana — cilova çevrilmişdir.
  7. 7Həşəratlar həm faydalı (tozlandırıcı, bal və ipək verən), həm də zərərli (zərərverici, xəstəlik keçirici) ola bilər.
  8. 8Bütün həşəratlar eyni metamorfoz tipinə malik deyil — bəziləri tam, bəziləri natamam metamorfozla inkişaf edir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir