Məməlilərin çoxalması, davranışı, mövsümi dəyişkənliklər
Daxili mayalanma, cift, embrion inkişaf.
Məməlilərdə mayalanma daxilidir — erkək cinsi hüceyrələr dişi orqanizminə daxil olur və mayalanma dişi cinsi yollarında baş verir. Mayalanmış yumurta hüceyrədən (ziqotdan) əmələ gələn embrion dişi orqanizminin uşaqlığında (balalığında) inkişaf edir. Embrion inkişafı zamanı xüsusi müvəqqəti orqan — cift (plasenta) formalaşır. Cift vasitəsilə döl ilə ana orqanizmi arasında qida maddələri, O₂ və CO₂ mübadiləsi həyata keçir. Müəyyən müddətdən sonra doğuş baş verir və ana balasını süd vəzilərində ifraz olunan südlə bəsləyir. Balaya qulluq instinkt əsasında formalaşır: yuva qurma, balanı qoruma, ona qida tapmağı öyrətmə kimi davranışlar müşahidə edilir. Davranış formaları instinkt (anadangəlmə, mürəkkəb şərtsiz reflekslər: miqrasiya, yuva qurma), öyrənmə (həyat boyu qazanılan təcrübə) və ünsiyyət (səs, qoxu, vizual siqnallar) kimi təsnif edilir. Mövsümi dəyişikliklərə tük dəyişmə, piy toplama, qış yuxusu (ayı, porsuq, kirpi — temperatur aşağı düşür, maddələr mübadiləsi yavaşlayır) və köçmə (şimal maralı) daxildir.
Məsələn: ayı payızda bol miqdarda piy toplayır, qışda metabolizmi yavaşlayaraq qış yuxusuna gedir — lakin bu ölüm deyil, orqanizmin əlverişsiz mövsüm şəraitinə uyğunlaşmasıdır.
Qaydalar
- 1Məməlilərdə mayalanma daxilidir — erkək cinsi hüceyrələr dişi orqanizminə daxil olur, mayalanma dişi cinsi yollarında baş verir.
- 2Embrion dişi orqanizminin uşaqlığında (balalığında) inkişaf edir; cift (plasenta) vasitəsilə ana ilə döl arasında qida maddələri, O₂ və CO₂ mübadiləsi həyata keçir.
- 3Məməlilər balalarını süd (döş) vəzilərində ifraz olunan südlə bəsləyir; balaya qulluq instinktə əsaslanır — yuva qurma, qoruma, qida tapmağı öyrətmə daxildir.
- 4İnstinkt anadangəlmə mürəkkəb şərtsiz reflekslər zənciridir (miqrasiya, yuva qurma); öyrənmə həyat boyu qazanılan təcrübədir; ünsiyyət səs, qoxu və vizual siqnallarla həyata keçir.
- 5Mövsümi dəyişikliklər: tük dəyişmə (yazda seyrək, payızda sıx tük), piy toplama, qış yuxusu (ayı, porsuq, kirpi — bədən temperaturu düşür, metabolizm yavaşlayır), köçmə (şimal maralı).
- 6Qış yuxusu ölüm deyil — orqanizmin həyat fəaliyyətinin yavaşlamasıdır; yazda heyvan normal həyata qayıdır.
- 7Ümumi səhv: qış yuxusunu ölümlə eyniləşdirmək; qış yuxusunda heyvanın ürək döyüntüsü, tənəffüsü, maddələr mübadiləsi minimuma ensə də, dayanmır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir