Hüceyrə nəzəriyyəsi, viruslar və hüceyrə strukturları

Hüceyrə nəzəriyyəsi XIX əsrdə Matthias Şleyden (1838, bitkilər) və Teodor Şvann (1839, heyvanlar) tərəfindən formalaşdırılmış, sonra Rudolf Virxov (1858) «hər hüceyrə ancaq hüceyrədən» müddəasını əlavə etmişdir. Bu nəzəriyyənin əsas müddəaları belədir: hüceyrə bütün canlıların quruluş və funksiya vahididir; bütün canlılar bir və ya çoxsaylı hüceyrədən ibarətdir; hər yeni hüceyrə mövcud hüceyrənin bölünməsi ilə əmələ gəlir. Hüceyrəsiz canlılar — viruslar — nüklein turşusu (DNT və ya RNT) ilə onu əhatə edən zülal kapsiddən ibarətdir; onlar yalnız sahib hüceyrəsinin içərisində çoxala bilir. Eukariot hüceyrəsinin əsas orqanoidləri bunlardır: nüvə (idarəetmə, xromatin/DNT), mitoxondri (hüceyrə tənəffüsü, ATF sintezi), xloroplast (fotosintez, yalnız bitki hüceyrəsində), ribosom (zülal sintezi), endoplazmatik şəbəkə (EPŞ — maddə daşınması), Holci kompleksi (maddələrin paketlənməsi və ifrazı), lizosom (daxili həzm). Bitki hüceyrəsini heyvan hüceyrəsindən fərqləndirən quruluşlar sellülozalı hüceyrə divarı və iri mərkəzi vakuoldur.