Kvadrat bərabərsizliklər
İntervallar üsulu ilə ax²+bx+c>0 tipli bərabərsizliklərin həlli.
Kvadrat bərabərsizlik ax²+bx+c>0 (və ya <, ≤, ≥) formasında olan bərabərsizlikdir (a≠0). Onu həll etmək üçün əvvəlcə ax²+bx+c=0 kvadrat tənliyinin köklərini (x₁, x₂) tapırıq, sonra parabolanın istiqamətinə baxırıq: a>0 olduqda parabolanın qolları yuxarı, a<0 olduqda aşağı yönəlir. İntervallar üsulu ilə kökləri ədəd oxuna qoyub işarələri təyin edirik. a>0 üçün (x−x₁)(x−x₂)>0 olarsa həll köklərdən kənardır: x<x₁ və ya x>x₂; (x−x₁)(x−x₂)<0 olarsa həll köklər arasıdır: x₁<x<x₂. Diskriminant D<0 olduqda üçhədli bütün x üçün eyni işarəni (a-nın işarəsini) saxlayır, ona görə bərabərsizlik ya bütün ədədlər üçün doğru, ya da heç bir ədəd üçün doğru deyil. Məsələn: x²−5x+6>0 üçün köklər x²−5x+6=0-dan x₁=2, x₂=3; a=1>0, qollar yuxarı, ona görə müsbət qiymət köklərdən kənarda alınır: cavab x<2 və ya x>3-dür.
Qaydalar
- 1Əvvəlcə ax²+bx+c=0 tənliyinin köklərini tap (x₁≤x₂), sonra a-nın işarəsinə bax.
- 2a>0, qollar yuxarı: >0 → köklərdən kənar (x<x₁ və ya x>x₂); <0 → köklər arası (x₁<x<x₂).
- 3a<0, qollar aşağı: işarələr tərsinə çevrilir; bərabərsizliyi a-ya bölərkən (a<0) işarəni dəyiş.
- 4≤ və ≥ hallarında köklər həllə daxil olur (bağlı interval), < və > hallarında daxil olmur.
- 5D<0 olduqda üçhədli a-nın işarəsini saxlayır: ya bütün x üçün doğru, ya da həll yoxdur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin