Maddələr mübadiləsi, abiotik amillər və sağlam həyat

Maddələr mübadiləsi (metabolizm) orqanizmdə baş verən bütün kimyəvi çevrilmələrin məcmusudur və iki əks istiqamətli prosesdən ibarətdir: plastik mübadilə (assimilyasiya) zamanı sadə maddələrdən mürəkkəb üzvi birləşmələr sintez olunur, enerji isə udulur; energetik mübadilə (dissimilyasiya) zamanı isə mürəkkəb üzvi maddələr sadə komponentlərə parçalanır və enerji ayrılır. Bu iki proses bir-birindən ayrılmazdır: dissimilyasiya nəticəsində ayrılan enerji assimilyasiya üçün istifadə edilir. Metabolizm sürəti bir sıra amillərdən asılıdır: yaş (gənc orqanizmdə sürətlidir), hormonlar (tiroksin metabolizmi sürətləndirir), fiziki fəallıq, temperatur və qidalanma. Canlılara xarici mühitin cansız komponentlərinin — abiotik amillərin (işıq, temperatur, rütubət, atmosfer təzyiqi, torpağın kimyəvi tərkibi) — müəyyən optimal, minimum və maksimum həddləri vardır; bu həddlər dışında canlıların həyat fəaliyyəti zəifləyir. Sağlam həyat tərzi tarazlı qidalanmanı, mütəmadi fiziki hərəkəti (hipodinamiya — hərəkətsizlik — orqanizm üçün zərərlidir), kifayət qədər istirahəti, yuxu rejimini və ali sinir fəaliyyətini pozan stres ilə zərərli vərdişlərdən qaçınmağı əhatə edir.