Dihibrid çarpazlaşma və ilişikli irsiyyət
Müstəqil kombinələşmə 9:3:3:1, Morqan qanunu.
Dihibrid çarpazlaşma iki müxtəlif əlamət üzrə aparılan çarpazlaşmadır. Mendelin III qanununa (müstəqil kombinələşmə qanunu) görə, müxtəlif (qeyri-homoloji) xromosomlarda yerləşən genlər meyoz zamanı bir-birindən asılı olmayaraq, müstəqil surətdə qametlərə paylanır. AaBb genotipli heteroziqot fərd 4 tip qamet verir: AB, Ab, aB, ab — hər biri bərabər ehtimalla (%25). İki belə heteroziqotun çarpazlaşmasından (AaBb × AaBb) F₂ nəslində fenotip nisbəti 9 A_B_ : 3 A_bb : 3 aaB_ : 1 aabb, yəni 9:3:3:1 olur. Bu qanun yalnız genlər müxtəlif xromosomlarda (qeyri-ilişikli) olduqda işləyir. İlişikli (birləşmiş) irsiyyət isə T.Morqanın qanunudur: eyni xromosomda yerləşən genlər birlikdə — ilişikli qrup kimi — irsən keçir, müstəqil kombinələşmir. Lakin meyoz I-in profaza mərhələsində homoloji xromosomlar arasında baş verən krossinqover (hissə mübadiləsi) ilişikliyi qismən pozur və yeni gen kombinasiyaları — rekombinantlar — əmələ gəlir.
Məsələn: sarı rəngli hamar noxud (AABB) ilə yaşıl rəngli qırışıq noxudu (aabb) çarpazlaşdırdıqda F₁-də bütün fərdlər sarı hamar (AaBb), F₂-də isə 9 sarı hamar : 3 sarı qırışıq : 3 yaşıl hamar : 1 yaşıl qırışıq nisbəti alınır.
Qaydalar
- 1Mendelin III qanunu: qeyri-homoloji xromosomlarda yerləşən genlər meyozda müstəqil kombinələşir; AaBb × AaBb çarpazlaşmasında F₂ fenotip nisbəti 9:3:3:1 olur.
- 2AaBb heteroziqotu 4 tip qamet verir: AB, Ab, aB, ab — hər biri %25 ehtimalla.
- 39:3:3:1 nisbəti yalnız genlər müxtəlif (qeyri-homoloji) xromosomlarda olduqda alınır; eyni xromosomda olsalar ilişiklilik yaranır.
- 4Morqan qanunu: eyni xromosomda yerləşən genlər ilişikli qrup kimi irsən keçir; krossinqover meyozda homoloji xromosomlar arasında hissə mübadiləsi ilə ilişikliyi qismən pozur.
- 5Analiz çarpazlaşması (Aa × aa) monohibriddə 1:1, dihibriddə AaBb × aabb isə 1:1:1:1 fenotip nisbəti verir (tam müstəqil kombinələşmə şəraitində).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir