Alkadienlər, kauçuk və rezin
Butadien/izopren, 1,4-birləşmə, vulkanlaşma.
Alkadienlər molekulunda iki ikiqat rabitə olan doymamış karbohidrogenlərdir; ümumi formulu CₙH₂ₙ₋₂-dir (n ≥ 3). İkiqat rabitələrin qarşılıqlı vəziyyətinə görə üç növ fərqlənir: kumulə dienlər (C=C=C, qonşu ikiqat rabitə), konyuqə (qoşulmuş) dienlər (C=C–C=C, birləşmiş ikiqat rabitə) və təcrid olunmuş dienlər (ikiqat rabitələr arasında ən az iki sadə rabitə var). Kimyəvi cəhətdən ən əhəmiyyətli qrup konyuqə dienləridir: butadien-1,3 (CH₂=CH–CH=CH₂, C₄H₆) və izopren (2-metilbutadien-1,3, C₅H₈). Konyuqə dienlər həm 1,2-birləşmə, həm də 1,4-birləşmə reaksiyasına girirlər; 1,4-birləşmədə terminaldan birləşmə baş verir, mərkəzdə yeni ikiqat rabitə əmələ gəlir. Polimerləşmə ilə kauçuk alınır: izoprenin polimerləşməsindən təbii kauçuk — poliizopren (C₅H₈)ₙ — əmələ gəlir. Kauçuk yumşaq, az davamlıdır; kauçuğu kükürdlə qızdırmaqla vulkanlaşma prosesi baş verir, nəticədə kükürd körpüləri saxlayan, daha möhkəm, elastik məhsul olan REZİN alınır.
Məsələn: butadien-1,3 ilə HBr-un 1,4-birləşməsindən CH₃–CH=CH–CH₂Br məhsulu alınır.
Qaydalar
- 1Alkadienlər ümumi formulu CₙH₂ₙ₋₂ ilə ifadə olunur; bu formula alkinlərlə eynidir, lakin quruluşu fərqlidir.
- 2Konyuqə (1,3-) dienlər həm 1,2-, həm də 1,4-birləşmə reaksiyasına girirlər; 1,4-birləşmə zamanı son karbon atomlarına birləşmə baş verir.
- 3Butadien-1,3 (C₄H₆) polimerləşdikdə sintetik kauçuk, izopren (C₅H₈) polimerləşdikdə isə təbii kauçuka ekvivalent olan poliizopren alınır.
- 4Kauçuk kükürdlə vulkanlaşdırıldıqda REZİN əmələ gəlir; rezin kauçukdan fərqli olaraq daha möhkəm, davamlı və elastikdir.
- 5Kumulə dienlər (məs. allen, C=C=C) daha az sabit olduğundan sənayedə konyuqə dienlər əhəmiyyətlidir; təcrid olunmuş dienlər isə iki ayrı alken kimi davranır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir