Alkinlərin alınması və kimyəvi xassələri

Alkinlər — ümumi formulü CₙH₂ₙ₋₂ olan, molekulunda bir üçqat C≡C rabitəsi saxlayan doymamış karbohidrogenlərdir. Ən sadə nümayəndəsi asetilendir (C₂H₂, etin). Sənayedə asetilen iki əsas üsulla alınır: birincisi, kalsium karbidi (CaC₂) suya əlavə etməklə — CaC₂ + 2H₂O → C₂H₂↑ + Ca(OH)₂; ikincisi, metanın yüksək temperaturda pirolizi ilə — 2CH₄ →(1500 °C) C₂H₂ + 3H₂. Kimyəvi xassələrinə görə alkinlər birləşmə reaksiyalarına meyillidir: hidrogenləşmə pilləli gedir — əvvəlcə etileni (C₂H₄), sonra etanı (C₂H₆) verir; brom suyu ilə reaksiya keyfiyyət sınağı kimi istifadə olunur (brom suyu ağarır). Asetilenin suya birləşməsi — Kuçerov reaksiyası — xüsusi əhəmiyyətlidir: C₂H₂ + H₂O →(Hg²⁺, 60–80 °C) CH₃CHO, məhsul etanal (sirkə aldehidi) deyil, asetaldehiddir. Uc alkinlərinin C≡C–H hidrogeni kifayət qədər turşuluğa malikdir: məsələn, asetilenin gümüş duzlarla reaksiyası nəticəsində gümüş asetilenid Ag–C≡C–Ag çöküntüsü əmələ gəlir — bu, uc alkinini daxili alkinlərdən ayırd etməyə imkan verir.