g10k-6.1· Fəsil 6: Karbohidrogenlərin təbii mənbələri· ~13 dəq

Neft və onun emalı

Fraksiyalı distillə, krekinq, riforminq.

Neft müxtəlif karbohidrogenlərin — əsasən alkanlar, tsikloalkanlar və arenlərin — mürəkkəb təbii qarışığıdır; fərdi kimyəvi maddə deyil, buna görə sabit qaynama temperaturu yoxdur. Neftin emalı iki mərhələyə bölünür. İlkin emal — fraksiyalı distillə (rektifikasiya) — fiziki prosesdir: neft komponentlər qaynama temperaturu fərqinə görə ayrılır. Alınan əsas fraksiyalar aşağıdan yuxarıya doğru belə sıralanır: qaz (C₁–C₄, ≤40 °C), benzin (C₅–C₁₁, 40–180 °C), liqroin, kerosin (180–300 °C), dizel yanacağı, mazut (300 °C-dən yüksəkdə), qudron. Təkrar (kimyəvi) emal neftin keyfiyyətini artırır. Krekinq — yüksək temperatur və ya katalizator iştirakı ilə iri karbohidrogen molekullarını kiçik molekullara parçalamaq prosesidir; bu yolla benzin çıxımı artırılır. Termiki krekinqdə yalnız istilik, katalitik krekinqdə isə katalizator işlədilir; katalitik krekinq daha keyfiyyətli benzin verir. Riforminq — benzin fraksiyasının yüksək oktan ədədi əldə etmək üçün kimyəvi çevrilməsidir: alkanlar aromatikləşmə və izomerləşmə reaksiyaları ilə arenlərə çevrilir.

📌Nümunə

Məsələn, n-heksan C₆H₁₄ riforminq zamanı benzola C₆H₆ çevrilir: C₆H₁₄ → C₆H₆ + 4H₂.

Qaydalar

  1. 1Neft müxtəlif karbohidrogenlərin (alkan, tsikloalkan, aren) qarışığıdır; fərdi maddə deyil, sabit qaynama temperaturu yoxdur.
  2. 2İlkin emal — fraksiyalı distillə (rektifikasiya) — fiziki prosesdir; fraksiyalar qaynama temperaturuna görə ayrılır: qaz → benzin → liqroin → kerosin → dizel → mazut → qudron.
  3. 3Krekinq — kimyəvi (təkrar emal) prosesdir; iri molekulları parçalayır, benzin çıxımını artırır; termiki (yalnız istilik) və katalitik (katalizatorla) növləri var.
  4. 4Riforminq — benzin fraksiyasının oktan ədədini artırmaq üçün alkanları aromatik karbohidrogenlərə (benzol və homoloqlarına) çevirən kimyəvi prosesdir.
  5. 5İlkin emal (distillə) ilə təkrar emalı (krekinq, riforminq) qarışdırmamaq lazımdır: distillə fiziki, krekinq və riforminq isə kimyəvi proseslərdir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir