g10f-1.3· Fəsil 1: Kinematikanın əsasları· ~13 dəq

Sərbəstdüşmə və çevrə üzrə hərəkət

Sərbəstdüşmə təcili, çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkət.

Sərbəstdüşmə — yalnız ağırlıq qüvvəsinin təsiri altında baş verən hərəkətdir. Bu hərəkətdə bütün cisimlər eyni təcil g9,8 m/s210 m/s2g\approx9{,}8\ \text{m/s}^2\approx10\ \text{m/s}^2 ilə düşür; kütlə əhəmiyyətsizdir. Düsturlar bərabərtəcilli hərəkətin xüsusi halıdır: h=gt22h=\frac{g t^2}{2}, v=gtv=g t. Cisim yuxarı atıldıqda qalxma müddəti t1=v0gt_1=\frac{v_0}{g}, maksimum hündürlük hmax=v022gh_{\max}=\frac{v_0^2}{2g} olur. Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkətdə sürətin modulu sabit qalır, lakin istiqaməti daim dəyişir — buna görə mərkəzə yönəlmiş (mərkəzəqaçma) təcil mövcuddur: a=v2r=ω2ra=\frac{v^2}{r}=\omega^2 r. Period TT, tezlik ν=1T\nu=\frac{1}{T}, xətti sürət v=2πrTv=\frac{2\pi r}{T}, bucaq sürəti ω=2πT\omega=\frac{2\pi}{T} düsturları bu kəmiyyətləri bir-birinə bağlayır.

📌Nümunə

Məsələn: r=4r=4 m, ω=3\omega=3 rad/s olduqda a=ω2r=94=36 m/s2a=\omega^2 r=9\cdot4=36\ \text{m/s}^2 alınır.

Qaydalar

  1. 1Sərbəstdüşmədə bütün cisimlər eyni g9,8 m/s2g\approx9{,}8\ \text{m/s}^2 təcili ilə düşür; kütlədən asılı deyil.
  2. 2Sərbəstdüşmə düsturları: h=gt22h=\frac{g t^2}{2}, v=gtv=g t, v2=2ghv^2=2gh (ilkin sürətsiz).
  3. 3Çevrə üzrə bərabərsürətli hərəkətdə sürətin modulu sabitdir, lakin istiqaməti dəyişir.
  4. 4Mərkəzəqaçma təcili mərkəzə yönəlir: a=v2r=ω2ra=\frac{v^2}{r}=\omega^2 r.
  5. 5Period, tezlik, bucaq sürəti: T=1νT=\frac{1}{\nu}, ω=2πT\omega=\frac{2\pi}{T}, v=ωr=2πrTv=\omega r=\frac{2\pi r}{T}.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir