Samitlərin növləri (kar və cingiltili)
Kar/cingiltili samitlər və qoşalıqları.
Azərbaycan dilindəki samitlər tələffüz zamanı səsin iştirakına görə iki qrupa bölünür: kar samitlər və cingiltili samitlər. Kar samitlər tələffüz edilərkən yalnız küy eşidilir, səs telləri titrəmir: p, t, k, q, s, ş, f, x, h, ç. Cingiltili samitlər isə həm küy, həm də səs iştirakı ilə tələffüz edilir, səs telləri titrəyir: b, d, g, z, j, v, ğ, c, m, n, l, r, y. Bəzi samitlər bir-birinin «cüt» — yəni qoşa — variantıdır: b–p, d–t, g–k, q–k, z–s, c–ç. Bu qoşalarda bir üzv cingiltili, digəri kardır. Sözdə samitin növünü müəyyən etmək üçün həmin samitin öz özündə tələffüzünü yoxlamaq kifayətdir: əgər boğazda titrəmə hiss edirsənsə, samit cingiltilidir.
Məsələn, «bağ» sözündə b (cingiltili), ğ (cingiltili), «top» sözündə t (kar), p (kar) samitləridir.
Qaydalar
- 1Kar samitlər: p, t, k, q, s, ş, f, x, h, ç — tələffüzdə yalnız küy eşidilir, səs telləri titrəmir.
- 2Cingiltili samitlər: b, d, g, z, j, v, ğ, c, m, n, l, r, y — tələffüzdə həm küy, həm səs iştirak edir.
- 3Kar–cingiltili qoşalıqlar: b–p, d–t, g–k (q–k), z–s, c–ç.
- 4Sözdə samitin növünü müəyyən etmək üçün o samitin boğazda titrəmə verib-vermədiyini yoxla.
- 5M, n, l, r, y, v, ğ, j samitlərinin kar cütü yoxdur — bunlar yalnız cingiltilidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir