Sözün quruluşca növləri
Sadə, düzəltmə və mürəkkəb sözlər.
Azərbaycan dilindəki sözlər quruluşca üç növə bölünür: sadə, düzəltmə və mürəkkəb. Sadə sözlər yalnız kökdən ibarət olur, heç bir leksik şəkilçi qəbul etmir — məsələn: ev, su, daş, gül, qız. Bu sözlər öz başlanğıc, ilkin formasındadır. Düzəltmə sözlər isə kökə leksik (sözdüzəltmə) şəkilçisi əlavə etməklə yaranır: ev + li = evli, su + lu = sulu, daş + çı = daşçı, gül + lük = güllük. Leksik şəkilçi yeni bir söz yaradır, ona görə də düzəltmə sözün mənası kökün mənasından fərqlənir. Mürəkkəb sözlər isə iki (bəzən daha çox) müstəqil kökün birləşməsindən yaranır: dəvəquşu (dəvə + quşu), otbiçən (ot + biçən), gülüstan. Mürəkkəb sözlər bitişik, defislə və ya ayrı yazıla bilər. Sözün quruluşca növünü müəyyən etmək üçün soruşmaq lazımdır: sözdə neçə kök var? Leksik şəkilçi varmı? Məsələn: «dağlıq» sözündə kök «dağ», leksik şəkilçi «-lıq» olduğundan bu düzəltmə sözdür.
Qaydalar
- 1Sadə söz yalnız kökdən ibarətdir, leksik şəkilçi qəbul etmir: ev, su, daş, gül.
- 2Düzəltmə söz kök + leksik (sözdüzəltmə) şəkilçisindən ibarətdir: evli, sulu, daşçı, güllük.
- 3Mürəkkəb söz iki və ya daha çox müstəqil kökün birləşməsindən yaranır: dəvəquşu, otbiçən.
- 4Leksik şəkilçi yeni söz yaradır (ev → evli), qrammatik şəkilçi isə sözün formasını dəyişir (ev → evdə).
- 5Sözün quruluşca növünü müəyyən etmək üçün kök sayını və leksik şəkilçinin varlığını yoxlamaq lazımdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir