az5-3.1· Fəsil 3: Leksika· ~13 dəq

Leksik məna; sinonim, antonim, omonim

Yaxınmənalı, əksmənalı və omonim sözlər.

Hər sözün lüğətdə verilən mənası onun leksik (lüğəvi) mənası adlanır. Sözlər leksik mənasına görə üç əsas qrupa bölünür. Sinonimlar — yazılışı fərqli, lakin mənası yaxın olan sözlərdir; məsələn, «gözəl» və «qəşəng» sözlərinin hər ikisi «estetik cəhətdən xoş» mənasını bildirir. Antonimlar — mənaca əks olan söz cütləridirlər; məsələn, «böyük – kiçik», «isti – soyuq», «gəlmək – getmək». Antonim olmaq üçün sözlər eyni nitq hissəsinə aid olmalı və bir-birinin tam əksi olmalıdır. Omonimlər isə yazılışı və tələffüzü eyni, lakin mənası tamamilə fərqli olan sözlərdir; məsələn, «üz» sözü həm insan üzünü, həm də bir səthi ifadə edir; «yaz» sözü isə həm fəslin adı, həm də «yazmaq» felinin əmr formasıdır. Bu üç anlayışı qarışdırmamaq üçün kontekstə, yəni cümlənin mənasına diqqət yetirmək lazımdır.

📌Nümunə

Məsələn: «Şagird ağ kağıza yazdı» cümləsindəki «ağ» sözünün antonimi «qara»dır, sinonimi isə «bəyaz»dır.

Qaydalar

  1. 1Sözün leksik (lüğəvi) mənası — onun lüğətdə verilən, həmin sözdən istifadə etmədən izah edilən mənasıdır.
  2. 2Sinonimlar yazılışca fərqli, mənaca yaxın söz cütləridir: gözəl – qəşəng, böyük – iri, tez – cəld.
  3. 3Antonimlər eyni nitq hissəsinə aid olan, mənaca tam əks söz cütləridir: böyük – kiçik, isti – soyuq, gəlmək – getmək.
  4. 4Omonimlər yazılışı və tələffüzü eyni, lakin mənası tamamilə fərqli olan sözlərdir: üz (sifət / səthi), yaz (fəsil / əmr forması), kənar (yer / uzaq).
  5. 5Sinonim, antonim və ya omonimlə qarşılaşdıqda kontekstə (cümlənin ümumi mənasına) diqqət yetir, sözün hansı mənada işləndiyin müəyyən et.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir