İsmin halları
Altı hal, onların sualları və şəkilçiləri.
Azərbaycan dilində isimlər cümlədə müxtəlif vəzifə daşıyır və bu vəzifəyə görə hal şəkilçisi qəbul edir. İsmin altı halı var: adlıq hal (kim? nə?) — hal şəkilçisi yoxdur, bu sözün başlanğıc formasıdır; yiyəlik hal (kimin? nəyin?) — «-ın/-in/-un/-ün» şəkilçisi qəbul edir; yönlük hal (kimə? nəyə?) — «-a/-ə» şəkilçisi qəbul edir; təsirlik hal (kimi? nəyi?) — «-ı/-i/-u/-ü» şəkilçisi qəbul edir; yerlik hal (kimdə? nədə?) — «-da/-də» şəkilçisi qəbul edir; çıxışlıq hal (kimdən? nədən?) — «-dan/-dən» şəkilçisi qəbul edir. Hansı halda olduğunu müəyyən etmək üçün isme sualı veririk: sual hansı hala aiddirsə, isim o haldadır. Ahəng qanununa görə şəkilçidəki sait sözün son saitinə uyğunlaşır (məsələn, «kitab» — «kitaba», «ev» — «evə»).
Məsələn: «Uşaq kitabı götürdü» cümləsindəki «kitabı» sözü «nəyi?» sualına cavab verir, deməli «kitab» ismi «-ı» şəkilçisi ilə təsirlik haldadır.
Qaydalar
- 1İsmin altı halı var: adlıq, yiyəlik, yönlük, təsirlik, yerlik, çıxışlıq; adlıq hal şəkilçisizdir, digər hallarda şəkilçi qəbul olunur.
- 2Adlıq hal «kim? nə?», yiyəlik hal «kimin? nəyin?», yönlük hal «kimə? nəyə?» suallarına cavab verir.
- 3Təsirlik hal «kimi? nəyi?», yerlik hal «kimdə? nədə?», çıxışlıq hal «kimdən? nədən?» suallarına cavab verir.
- 4Halı müəyyən etmək üçün ismə sual verilir: hansı sual uyğun gəlirsə, isim o haldadır.
- 5Hal şəkilçiləri ahəng qanununa tabe olur: şəkilçidəki sait sözün son saitinə uyğunlaşır (məs. «otaq» → «otağa», «ev» → «evə»).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir