Zərf
Hərəkətin əlamətini bildirən nitq hissəsi.
Zərf hərəkətin və ya əlamətin necə, nə zaman, harada və nə qədər baş verdiyini bildirən nitq hissəsidir. Zərf əsasən feili izah edir və ona aid olan suallara — necə? nə zaman? harada? nə qədər? — cavab verir. Mənasına görə zərflər dörd əsas qrupa bölünür: tərz zərfləri (yaxşı, tez, birdən, gizlicə), zaman zərfləri (dünən, indi, sabah, həmişə), yer zərfləri (irəli, geri, aşağı, burada) və kəmiyyət zərfləri (çox, az, bir qədər). Zərflə sifəti qarışdırmamaq vacibdir: sifət ismi izah edir (necə kitab? — yaxşı kitab), zərf isə feili izah edir (necə oxuyur? — yaxşı oxuyur). Zərflər hallanmır və şəxsə görə dəyişmir — bu, onları dəyişən nitq hissələrindən fərqləndirən əsas əlamətdir. Cümlədə zərf çox zaman izah etdiyi feildən əvvəl gəlir və onunla sıx bağlı olur.
Əsas terminlər
| Növ | Sual | Nümunə sözlər |
|---|---|---|
| Tərz zərfi | Necə? | yaxşı, tez, birdən, gizlicə |
| Zaman zərfi | Nə zaman? | dünən, indi, sabah, həmişə |
| Yer zərfi | Harada?/Hara? | irəli, geri, aşağı, burada |
| Kəmiyyət zərfi | Nə qədər? | çox, az, bir qədər |
Zərf mənasına görə dörd əsas növə bölünür və hər növ fərqli suala cavab verir.
| Xüsusiyyət | Sifət | Zərf |
|---|---|---|
| İzah etdiyi söz | İsmi izah edir | Feili izah edir |
| Əsas sual | Necə? (nə cür?) | Necə? Nə zaman? Harada? Nə qədər? |
| Nümunə | yaxşı kitab (necə kitab?) | yaxşı oxuyur (necə oxuyur?) |
Eyni söz cümlədə hansı sözü izah etdiyinə görə həm sifət, həm zərf ola bilər.
- 1Addım 1 — Feili tap: Cümlədə hərəkəti bildirən söz «qaçır»dır.
- 2Addım 2 — Feilə sual ver: Necə qaçır? — sürətlə qaçır.
- 3Addım 3 — Nəticə: «Sürətlə» sözü feili izah edir və necə? sualına cavab verir, deməli tərz zərfidir.
- 1Addım 1 — Feili tap: Cümlədəki feil «gedəcəyik»dir.
- 2Addım 2 — Sual ver: Nə zaman gedəcəyik? — sabah gedəcəyik.
- 3Addım 3 — Nəticə: «Sabah» sözü nə zaman? sualına cavab verir, deməli zaman zərfidir.
- 1Addım 1 — Birinci cümləni təhlil et: «Yaxşı uşaq həmişə kömək edir» — «yaxşı» sözü «uşaq» ismini izah edir (necə uşaq?), deməli sifətdir.
- 2Addım 2 — İkinci cümləni təhlil et: «Uşaq yaxşı oxuyur» — «yaxşı» sözü «oxuyur» feilini izah edir (necə oxuyur?), deməli zərfdir.
- 3Addım 3 — Nəticə: Eyni söz cümlədəki roluna görə həm sifət, həm zərf ola bilər — hansı sözü izah etdiyinə diqqət et.
Zərfi tapmaq üçün əvvəlcə cümlədəki feili müəyyən et, sonra ona necə? nə zaman? harada? nə qədər? suallarını ver — cavab verən söz zərfdir.
Ən geniş yayılmış xəta — zərflə sifəti qarışdırmaq. Sifət ismi izah edir (yaxşı kitab — necə kitab?), zərf isə feili izah edir (yaxşı oxuyur — necə oxuyur?). Sözün özünə deyil, HANSI sözü izah etdiyinə bax.
İsmin hal şəkilçisi ilə işlənməsi (bağçada, evdən, şəhərə) onu avtomatik zərfə çevirmir — bu sözlər qrammatik cəhətdən isim olaraq qalır, sadəcə cümlədə yerə və ya istiqamətə işarə edir.
Zərflər hallanmır və şəxsə görə dəyişmir — bu, onları isim və feildən fərqləndirən mühüm xüsusiyyətdir.
Qaydalar
- 1Zərf hərəkətin tərzini, zamanını, yerini və ya kəmiyyətini bildirir.
- 2Zərf suallara cavab verir: necə? nə zaman? harada?/hara? nə qədər?
- 3Zərf əsasən feili izah edir; sifət isə ismi izah edir — bu, ikisi arasındakı əsas fərqdir.
- 4Tərz zərfi necə? sualına, zaman zərfi nə zaman? sualına, yer zərfi harada? sualına, kəmiyyət zərfi nə qədər? sualına cavab verir.
- 5Zərflər hallanmır, şəxsə və kəmiyyətə görə dəyişmir.
- 6Eyni söz cümlədə izah etdiyi sözə görə həm sifət, həm zərf ola bilər: ismi izah edirsə sifət, feili izah edirsə zərfdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir