Əmək alətləri necə yarandı?
Alətlərin təkamülü və məşğuliyyət.
İnsanı heyvanlar aləmindən ayıran ən mühüm xüsusiyyətlərdən biri əmək alətləri hazırlamaq bacarığıdır. İlk insanlar ətraf mühitdə tapdıqları DAŞ, SÜMÜK və AĞACdan sadə alətlər düzəldirdilər; xüsusilə çaxmaqdaşından çapacaq (iri əşyaları doğramaq üçün) və qaşov (dəri təmizləmək üçün) kimi alətlər hazırlanırdı. Uzun müddət insanlar təbiətin hazır nemətlərini yığıcılıq və ovçuluqla əldə edirdilər — bu, MƏNİMSƏMƏ TƏSƏRRÜFATI adlanır. Alətlər təkmilləşdikcə insanlar torpağı becərməyi (əkinçilik) və heyvanları əhliləşdirməyi (maldarlıq) öyrəndilər; təbiətin hazırını mənimsəmək əvəzinə məhsulu özləri istehsal etməyə başladılar — bu böyük dəyişikliyə NEOLİT İNQİLABI deyilir. Sonra insanlar metaldan istifadəyə keçdilər: əvvəlcə mislə daşı birlikdə işlətdikləri Eneolit (mis-daş) dövrü, sonra misi qalayla qarışdırıb daha möhkəm alət düzəltdikləri Tunc dövrü, daha sonra isə ən möhkəm alətlərin — dəmir alətlərinin yarandığı Dəmir dövrü gəldi. Bu dövrlərdə dulusçuluq və toxuculuq kimi sənətkarlıq sahələri də inkişaf etdi.
Məsələn: bir insan daşdan çapacaqla ağacı çətinliklə kəsdiyi dövrdən sonra, dəmir alətlə eyni işi daha az güc sərf edərək, daha tez görə bilirdi — bu, alətlərin təkmilləşməsinin insan həyatını necə asanlaşdırdığını göstərir.
Qaydalar
- 1İlk əmək alətləri daşdan (xüsusilə çaxmaqdaşından), sümükdən və ağacdan düzəldilirdi; çapacaq və qaşov ən qədim daş alətlərdəndir.
- 2Yığıcılıq və ovçuluqla təbiətin hazır nemətlərini əldə etmək mənimsəmə təsərrüfatı adlanır.
- 3Əkinçilik və maldarlığın yaranması ilə insanlar məhsulu özləri istehsal etməyə başladılar; bu keçidə Neolit inqilabı deyilir.
- 4Metal dövrlərinin ardıcıllığı belədir: əvvəlcə Eneolit (mis-daş) dövrü, sonra Tunc dövrü (mis+qalay ərintisi), daha sonra Dəmir dövrü.
- 5Dəmir alətlər daş və tunc alətlərdən daha möhkəm olduğu üçün əkinçiliyin inkişafına səbəb oldu; dulusçuluq və toxuculuq kimi sənətkarlıq sahələri də bu dövrlərdə formalaşdı.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir