Rəşid bəy Əfəndiyev — «Uşaq və qarışqa», «Ayı və qarışqa»
Nəqletmə nümunələri arasında oxşarlıq (nağıl/təmsil).
Rəşid bəy Əfəndiyev (1863–1942) Şəkidə anadan olmuş görkəmli maarifçi, pedaqoq və uşaq ədəbiyyatının banilərindən biridir; o, məktəblər üçün dərsliklər (məsələn, «Uşaq bağçası», «Bəsirətül-ətfal») yazmış, eyni zamanda uşaqlara zəhmətkeşliyi və düzgün əxlaqı aşılayan kiçik nağıllar qələmə almışdır. «Uşaq və qarışqa» və «Ayı və qarışqa» bu qəbildən olan iki nağıldır: hər ikisində qarışqa zəhmətkeşliyin, çalışqanlığın rəmzi kimi çıxış edir və əsərlərin əsas ideyası əməyin, zəhmətin dəyərini göstərməkdir. Nəqletmə xarakterli iki nümunəni müqayisə edərkən şagird onların OXŞAR cəhətlərini (eyni obraz — qarışqa; eyni mövzu — zəhmət; eyni ibrət nəticəsi) tapmağı öyrənir; bu, ədəbiyyatda müqayisəli təhlilin ilk addımıdır. Hər iki əsərdə qarışqanın zəhmətkeş davranışı digər tərəfin (uşaq və ya ayı) rəftarı ilə qarşılaşdırılaraq oxucuya aydın ibrət verilir.
Məsələn: iki nümunəni yan-yana qoyduqda görürük ki, hər ikisində eyni obraz — qarışqa — çalışqanlığı təmsil edir və hər ikisi eyni ideyanı, yəni zəhmətin qiymətli olması fikrini oxucuya çatdırır; məhz bu ortaq obraz və ortaq ideya iki əsər arasındakı əsas oxşarlıqdır.
Qaydalar
- 1Hər iki əsərin müəllifi Rəşid bəy Əfəndiyevdir — Şəkidə anadan olmuş maarifçi, pedaqoq və uşaq ədəbiyyatının nümayəndəsidir.
- 2«Uşaq və qarışqa» və «Ayı və qarışqa» janrına görə NAĞILdır (heyvan/uşaq obrazları və ibrət nəticəsi ilə).
- 3Hər iki əsərdə ORTAQ obraz qarışqadır; qarışqa hər ikisində zəhmətkeşliyin, çalışqanlığın rəmzi kimi çıxış edir.
- 4Hər iki əsərin ortaq mövzusu/ideyası əməyin, zəhmətin dəyəridir; hər ikisi oxucuya eyni ibrəti çatdırır.
- 5İki nümunə arasında OXŞAR cəhətləri tapmaq üçün obrazı, mövzunu və ideyanı müqayisə etmək lazımdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir