Toplama, çıxma və məchul komponent
Çoxrəqəmli natural ədədlərin toplanması/çıxılması və məchulun tapılması.
Natural ədədlərin toplanması əməlinin nəticəsi cəm adlanır; toplananlar isə cəmi əmələ gətirən ədədlərdir. Çıxma əməlində azalandan çıxılanı çıxarırıq və nəticəyə fərq deyirik. Məchul komponent deyəndə bilinməyən toplanan, azalan və ya çıxılanı tapırıq. Əgər x + a = b olarsa, onda x = b − a; əgər x − a = b olarsa, onda x = b + a; əgər a − x = b olarsa, onda x = a − b. Bu qaydaları çoxrəqəmli ədədlərə tətbiq edərkən rəqəmləri sütunla düzüb, hər mərtəbəni ayrıca toplamaq və ya çıxmaq lazımdır — lazım gəldikdə qonşu mərtəbədən bir vahid borc alırıq. Nəticənin mənfi olmamasını yoxlamaq vacibdir: azalan həmişə çıxılandan böyük və ya bərabər olmalıdır.
Məsələn: anbar məktəb üçün 3 450 dəftər sifariş etdi, onlardan 1 278-i artıq çatdırılıb; qalan dəftər sayını tapmaq üçün 3 450 − 1 278 = 2 172 hesabını aparırıq.
Qaydalar
- 1Toplama əməlinin komponentləri toplananlar, nəticəsi isə cəmdir: toplanan + toplanan = cəm.
- 2Çıxma əməlinin komponentləri azalan, çıxılan və fərqdir: azalan − çıxılan = fərq.
- 3Məchul toplananı tapmaq üçün cəmdən məlum toplananı çıxırıq: x + a = b ⟹ x = b − a.
- 4Məchul azalanı tapmaq üçün fərqə çıxılanı əlavə edirik: x − a = b ⟹ x = b + a.
- 5Məchul çıxılanı tapmaq üçün azalandan fərqi çıxırıq: a − x = b ⟹ x = a − b.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir