Uzun tələffüz və yanaşı samitlər
Uzun saitli tələffüz; yanaşı gələn samitlər.
Azərbaycan dilindəki bəzi sözlər — xüsusilə ərəb və fars mənşəli alınmalar — yazıldığı kimi deyil, saitin uzadılaraq tələffüz olunduğu bir formada deyilir.
Məsələn, «aləm» sözü danışıqda «aaləm», «məna» isə «meena» kimi eşidilir; amma hər ikisi lüğətdə olduğu kimi yazılır. Bu uzun tələffüz saitin fiziki uzanmasıdır, yeni bir hərf deyil. Yanaşı (yəni qoşa olmayan) samitlər meselesinde isə qayda belədir: Azərbaycan dilinin öz sözlərində eyni samit yanyana gəlmir; lakin alınma sözlərdə bəzən iki eyni yaxud iki müxtəlif samit yanyana ola bilir (məsələn, «hiss», «əss», «resurs»). Tələffüzdə bu yanaşı samitlər ayrı-ayrılıqda deyilir, yazıda isə hər iki hərf saxlanılır. Şagirdin vəzifəsi: yazılış ilə tələffüzün fərqini tanımaq, uzun tələffüzlü sözü düzgün yazmaq, yanaşı samitli sözü orfoepik norma ilə söyləmək. Məsələn: «iclas» sözü [iclaas] kimi uzun tələffüzlə deyilir, lakin yazıda «iclas» şəklini saxlayır.
Qaydalar
- 1Bəzi alınma sözlərdə sait uzun tələffüz olunur, amma yazıda həmin sait bir dəfə yazılır (məs.: «aləm», «elan», «məna»).
- 2Tələffüzdəki uzunluq saitin fiziki uzanmasıdır; bu uzanma yazıda əks olunmur, orfoqrafik qaydaya əsasən söz lüğətdəki kimi yazılır.
- 3Azərbaycan dilinin öz sözlərində iki eyni samit yanyana gəlmir; alınma sözlərdə isə yanaşı samit ola bilir (məs.: «hiss», «qəss», «efekt»).
- 4Yanaşı samitli sözlərdə hər iki hərf yazılır; tələffüzdə isə hər samit ayrılıqda deyilir (yumşaq, amma ikisi də eşidilir).
- 5Tələffüz ilə yazılış arasındakı fərqi müəyyənləşdirərkən sözün mənşəyinə (milli/alınma) diqqət yetirmək lazımdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir