İsmin halları, mənsubiyyəti və morfoloji təhlili
Hal/mənsubiyyət şəkilçiləri; sadə morfoloji təhlil.
Azərbaycan dilində isim altı hala görə dəyişir: adlıq (kim? nə?), yiyəlik (kimin? nəyin?), yönlük (kimə? nəyə?), təsirlik (kimi? nəyi?), yerlik (kimdə? nədə?), çıxışlıq (kimdən? nədən?). Hər halin özünəməxsus şəkilçisi var: adlıq — şəkilçisiz (sıfır şəkilçi), yiyəlik — ın/in/un/ün/nın/nin, yönlük — a/ə/ya/yə, təsirlik — ı/i/u/ü/nı/nı, yerlik — da/də/ta/tə, çıxışlıq — dan/dən/tan/tən. Mənsubiyyət şəkilçiləri ismin hansı şəxsə məxsus olduğunu bildirir: I şəxs tək (-ım/im/um/üm), II şəxs tək (-ın/in/un/ün), III şəxs tək (-ı/i/u/ü). İsmin morfoloji təhlilini apararkən sıraya riayət etmək lazımdır: quruluşuna görə (sadə, düzəltmə, mürəkkəb), mənasına görə (ümumi/xüsusi; konkret/mücərrəd; cins/say); sonra hal, mənsubiyyət və kəmiyyət şəkilçiləri müəyyənləşdirilir.
Məsələn: «kitablarımda» sözündə kök «kitab», «-lar» çoxluq, «-ım» I şəxs tək mənsubiyyət, «-da» yerlik hal şəkilçisidir.
Qaydalar
- 1Azərbaycan dilindəki altı hal: adlıq (şəkilçisiz), yiyəlik (-ın/in), yönlük (-a/ə), təsirlik (-ı/i), yerlik (-da/də), çıxışlıq (-dan/dən).
- 2Mənsubiyyət şəkilçiləri ismin hansı şəxsə aid olduğunu göstərir; sait ahənginə uyğun olaraq I, II, III şəxsə görə dəyişir.
- 3İsmin morfoloji təhlilinin sırası: quruluş → məna növü → hal → mənsubiyyət → kəmiyyət.
- 4Şəkilçi müəyyənləşdirilərkən sait ahəngi qaydası gözlənilməlidir: incə saitli sözlərə incə variantı (-ə, -in, -dən), qalın saitli sözlərə qalın variantı (-a, -ın, -dan) qoşulur.
- 5İsim adlıq halda sıfır şəkilçi daşıyır (heç bir hal şəkilçisi yoxdur) və bu onun lüğəvi formasıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir