bio6-1.3· I Bölmə: Biologiyanın tədqiqat obyektləri· ~13 dəq

Canlı orqanizmlərin əsas xüsusiyyətləri

Qidalanma, tənəffüs, çoxalma, böyümə, qıcıqlanma.

Təbiətdə mövcud olan bütün cisimlər iki böyük qrupa ayrılır: canlı orqanizmlər və cansız cisimlər. Canlı orqanizmləri cansız cisimlərdən fərqləndirən səkkiz əsas xüsusiyyət vardır. Bu xüsusiyyətlər birlikdə nəzərə alınmalıdır — tək bir əlamət canlılığı sübut etmək üçün kifayət deyildir.

📌Nümunə

Məsələn, kristallar böyüyə bilər, lakin qidalanmadıqları, tənəffüs etmədikləri və çoxalmadıqları üçün canlı sayılmırlar. Avtomobil hərəkət edir, amma böyümür və çoxalmır — buna görə cansızdır. Canlıların əsas xüsusiyyətləri bunlardır: qidalanma — orqanizmin ətraf mühitdən maddə və enerji alması; tənəffüs — orqanizmin oksigen (O₂) qəbul edib karbon qazı (CO₂) xaric etməsi; çoxalma — orqanizmin özünə bənzər yeni fərdlər yaratması; böyümə və inkişaf — orqanizmin kütləsinin artması və həyat dövrü ərzində keçirdiyi keyfiyyət dəyişiklikləri; qıcıqlanma — orqanizmin ətraf mühitin təsirlərinə cavab verməsi; hərəkət — orqanizmin yerdəyişməsi və ya bədən hissələrinin hərəkəti; ifrazat — orqanizmdə əmələ gələn lazımsız maddələrin xaric edilməsi; hüceyrəvi quruluş — bütün canlı orqanizmlərin hüceyrələrdən təşkil olunması. Bu xüsusiyyətlərin hamısı yalnız canlılarda eyni zamanda müşahidə olunur. Məsələn: bir ağac torpaqdan qida maddələrini alır (qidalanma), yarpaqları vasitəsilə qaz mübadiləsi aparır (tənəffüs), toxum əmələ gətirir (çoxalma), boy atır (böyümə), günəş işığına doğru əyilir (qıcıqlanma) — bütün bu xüsusiyyətlər birlikdə onun canlı olduğunu göstərir.

Qaydalar

  1. 1Canlı orqanizmləri cansız cisimlərdən fərqləndirən 8 əsas xüsusiyyət var: qidalanma, tənəffüs, çoxalma, böyümə/inkişaf, qıcıqlanma, hərəkət, ifrazat, hüceyrəvi quruluş.
  2. 2Bu xüsusiyyətlərin hamısı BİRLİKDƏ canlı orqanizmi təyin edir — təkcə bir xüsusiyyət (məsələn, yalnız hərəkət və ya yalnız böyümə) canlılığı sübut etmək üçün kifayət deyil.
  3. 3Kristallar böyüyə bilər, avtomobil hərəkət edə bilər, lakin bunlar qidalanmadığı, tənəffüs etmədiyi və çoxalmadığı üçün cansızdır — canlılıq üçün BÜTÜN xüsusiyyətlər eyni zamanda olmalıdır.
  4. 4Bitkilər yerdəyişmə hərəkəti etməsələr də canlıdır — onlar işığa doğru əyilmə (qıcıqlanma), yarpaqların günəşə tərəf dönməsi kimi hərəkətlər edir.
  5. 5Tənəffüs yalnız heyvanlara aid deyil — bitkilər də gecə-gündüz tənəffüs edir (O₂ qəbul edib CO₂ xaric edir).

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq