Heyvanlarda tənəffüs
Dəri, qəlsəmə, traxeya və ağciyər tənəffüsü.
Heyvanlar yaşadıqları mühitdən (su və ya quru) asılı olaraq müxtəlif tənəffüs orqanlarına malikdirlər. Nəmli mühitdə yaşayan sadə quruluşlu heyvanlar (məsələn, yağış qurdu, bir sıra su qurdları) dəri tənəffüsü həyata keçirir: onların nəmli bədən səthi vasitəsilə oksigen birbaşa qana, karbon qazı isə xaricə keçir. Əksər su heyvanları, xüsusilə balıqlar, qəlsəmə tənəffüsünə malikdir; qəlsəmə lövhəciklərindəki sıx qan damarları suda həll olmuş oksigeni mənimsəyir. Quruda yaşayan onurğalılar (sürünənlər, quşlar, məməlilər) ağciyər tənəffüsü ilə atmosfer havasından oksigen alırlar. Quruda yaşayan onurğasızlar arasında isə, xüsusilə həşəratlarda, tamamilə fərqli bir sistem — traxeya tənəffüsü mövcuddur: traxeyalar bədənin daxilində budaqlanan nazik hava borularıdır və oksigeni birbaşa hüceyrələrə çatdırır, qan bu prosesdə iştirak etmir. Hər tənəffüs tipi heyvanın yaşadığı mühitə bir uyğunlaşmadır.
Məsələn: balıq suda həll olmuş oksigeni qəlsəmələri vasitəsilə alır, amma çəyirtkə havadan oksigeni traxeya boruları ilə birbaşa bədən hüceyrələrinə ötürür — heç biri ağciyərə malik deyil.
Qaydalar
- 1Heyvanlarda dörd əsas tənəffüs üsulu var: dəri, qəlsəmə, traxeya və ağciyər tənəffüsü.
- 2Dəri tənəffüsü nəmli dəri vasitəsilə birbaşa qaz mübadiləsinə əsaslanır; sadə quruluşlu heyvanlarda (məsələn, yağış qurdu) rast gəlinir.
- 3Qəlsəmə tənəffüsü suda həll olmuş oksigeni mənimsəməyə imkan verir; balıqlar, bəzi suda-quruda yaşayanlar üçün səciyyəvidir.
- 4Traxeya tənəffüsü həşəratlara xasdır: nazik borular şəbəkəsi havadakı oksigeni birbaşa hüceyrələrə çatdırır, qan iştirak etmir.
- 5Ağciyər tənəffüsü quruda yaşayan onurğalılarda (sürünənlər, quşlar, məməlilər) atmosfer havasından oksigen almaq üçün uyğunlaşmışdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir