Bitkilərdə tənəffüs
Bitkinin daimi tənəffüsü — oksigen udma, karbon qazı vermə.
Tənəffüs bütün canlı orqanizmlərin hüceyrələrində DAİM gedən həyati prosesdir. Bitkilər də bütün digər canlılar kimi gecə-gündüz, işıqda və qaranlıqda tənəffüs edir. Tənəffüs zamanı bitki atmosferdən OKSİGEN (O₂) udur, hüceyrələrindəki üzvi maddələri (əsasən qlükozanı) parçalayır və nəticədə həyat fəaliyyəti üçün lazım olan ENERJİ ayrılır, KARBON QAZI (CO₂) isə xaric olur. Tənəffüs fotosintezdən tamamilə FƏRQLİ bir prosesdir: fotosintez YALNIZ işıqda, yalnız xlorofilli hüceyrələrdə gedir və CO₂ udub O₂ buraxır; tənəffüs isə DAİM, bitkinin BÜTÜN canlı hüceyrələrində — kök, gövdə, yarpaqda gedir və O₂ udub CO₂ buraxır. Bitkinin tənəffüsü zamanı qaz mübadiləsi ağızcıqlar (yarpaqda), mərciməklər/lentisellər (gövdədə) və kök tükcükləri vasitəsilə həyata keçir. Gündüz vaxtı fotosintez tənəffüsdən daha intensiv getdiyi üçün ümumi nəticədə bitki O₂ buraxır — bu, tənəffüsün dayanması deyil, iki prosesin paralel getməsi deməkdir.
Məsələn: qaranlıq otağa qoyulmuş yaşıl bitki fotosintez edə bilmədiyi üçün yalnız tənəffüs edir, nəticədə ətraf mühitdə O₂ azalıb CO₂ artır.
Qaydalar
- 1Tənəffüs bütün canlı hüceyrələrdə DAİM (gecə-gündüz, işıqda və qaranlıqda) gedən prosesdir — heç vaxt dayanmır.
- 2Tənəffüs zamanı oksigen (O₂) udulur, üzvi maddə parçalanır, enerji ayrılır və karbon qazı (CO₂) xaric olur.
- 3Fotosintez yalnız işıqda və xlorofilli hüceyrələrdə gedir; tənəffüs isə daimi olaraq bitkinin bütün canlı hüceyrələrində gedir.
- 4Bitkidə qaz mübadiləsi ağızcıqlar (yarpaqda), mərciməklər (gövdədə) və kök tükcükləri vasitəsilə həyata keçir.
- 5Gündüz fotosintez tənəffüsdən intensiv olduğu üçün ümumi nəticədə bitki O₂ buraxır — lakin bu, tənəffüsün dayanması demək deyil.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir