Tozlanma
Öz-özünə və çarpaz tozlanma, tozlayıcı vasitələr.
Tozlanma — çiçəkli bitkilərdə tozcuğun (polenin) erkəkcikdən dişiciyin ağızcığına daşınması prosesidir. Bu, mayalanmadan ƏVVƏL baş verən mühüm mərhələdir — tozlanma olmadan mayalanma mümkün deyil. Tozlanmanın iki əsas növü var: ÖZ-ÖZÜNƏ TOZLANMA və ÇARPAZ TOZLANMA. Öz-özünə tozlanmada eyni çiçəyin tozcuğu öz dişiciyinin ağızcığına düşür (məsələn, buğda, noxud). Bu növ genetik müxtəliflik yaratmır. Çarpaz tozlanmada isə bir çiçəyin tozcuğu BAŞQA çiçəyin dişiciyinə keçir; bu, genetik müxtəlifliyi artırdığı üçün təbiətdə daha geniş yayılmışdır. Çarpaz tozlanmanı təmin edən əsas vasitələr: HƏŞƏRATLAR (arı, kəpənək — rəngli, ətirli, nektarlı çiçəklərə cəlb olunur), KÜLƏK (solğun, kiçik, ətirsiz çiçəklərdə — məsələn, taxıllar, qarğıdalı), SU (bəzi su bitkilərində) və QUŞLAR (bəzi tropik bitkilərdə). Şagirdlərin ən çox buraxdığı səhv tozlanma ilə mayalanmanı eyniləşdirməkdir: tozlanma — daşınma, mayalanma — birləşmədir.
Məsələn: arı bir alma çiçəyindən tozcuq götürüb digər alma çiçəyinə apardıqda tozlanma baş verir; tozcuq dişiciyin ağızcığına düşdükdən sonra isə mayalanma prosesi başlayır.
Qaydalar
- 1Tozlanma tozcuğun erkəkcikdən dişiciyin ağızcığına daşınmasıdır; bu, mayalanmadan ƏVVƏL baş verən mərhələdir — tozlanma olmadan mayalanma mümkün deyil.
- 2Öz-özünə tozlanma eyni çiçəyin tozcuğunun öz dişiciyinə düşməsidir (məsələn, buğda, noxud); bu növ genetik müxtəliflik yaratmır.
- 3Çarpaz tozlanma bir çiçəyin tozcuğunun başqa çiçəyin dişiciyinə keçməsidir; genetik müxtəlifliyi artırdığı üçün təbiətdə daha geniş yayılmışdır.
- 4Çarpaz tozlanmanın əsas vasitələri: həşəratlar (rəngli, ətirli çiçəklər), külək (solğun, kiçik çiçəklər), su (su bitkiləri) və quşlar (tropik bitkilər).
- 5Tozlanma ilə mayalanma EYNİ DEYİL: tozlanma — tozcuğun daşınması, mayalanma — tozcuq nüvəsi ilə yumurta hüceyrəsinin birləşməsidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir