Heyvanların əhliləşdirilməsi və insan həyatında rolu
Ev heyvanları, maldarlıq və faydaları.
ƏHLİLƏŞDİRMƏ — insanın yabanı heyvanları minlərlə il ərzində seçmə yolu ilə ev heyvanlarına çevirməsi prosesidir. Bu proses sadəcə heyvanı evdə saxlamaq deyil, onun DAVRANIŞINI və GENETİK XÜSUSİYYƏTLƏRİNİ insanın tələbatına uyğun dəyişdirməkdir. İlk əhliləşdirilən heyvan İT olmuşdur (təxminən 15 000 il əvvəl, canavardan) — insan ondan mühafizə və ovçuluq üçün istifadə etmişdir. Sonralar qida mənbəyi kimi İNƏK (süd, ət), QOYUN (yun, ət, süd), KEÇİ (süd, tiftik), TOYUQ (yumurta, ət) əhliləşdirilmişdir. ATIN (təxminən 5000-6000 il əvvəl) əhliləşdirilməsi insan sivilizasiyasında inqilabi dəyişiklik yaratdı — nəqliyyat, əkinçilikdə yük daşıma, hərbi işdə istifadə edildi. MALDARLIQ kənd təsərrüfatının ev heyvanlarının kütləvi becərilməsi ilə məşğul olan sahəsidir; bu sahədə heyvanlardan ƏT, SÜD, YUMURTA (qida), YUN, DƏRİ, TİFTİK (xammal), həmçinin İŞÇİ QÜVVƏSİ (at, öküz — yük daşıma, yer şumlama) əldə edilir. Əhliləşdirilmiş heyvanlar yabanı əcdadlarından bir sıra əlamətlərə görə fərqlənir: daha itaətkar davranış, daha kiçik beyin həcmi, rəng müxtəlifliyi və bəzən daha kiçik diş-qıfıllar.
Məsələn: ev iti ilə canavar eyni əcdaddan gəlsə də, it insana qarşı aqressiv deyil, çox rənglidir, quyruğunu yuxarı qaldırır — bunlar min illər boyu insan tərəfindən aparılmış seçmənin nəticəsidir.
Qaydalar
- 1ƏHLİLƏŞDİRMƏ — insanın yabanı heyvanları minlərlə il ərzində seçmə yolu ilə ev heyvanlarına çevirməsi; bu, yalnız «evdə saxlama» deyil, heyvanın davranışını və genetik xüsusiyyətlərini insan tələbatına uyğun dəyişdirməkdir.
- 2İLK əhliləşdirilən heyvan İT-dir (canavardan, ~15 000 il əvvəl) — mühafizə/ovçuluq üçün; digər əsas ev heyvanları: İNƏK (süd, ət), QOYUN (yun, ət), KEÇİ (süd, tiftik), AT (nəqliyyat, işçi qüvvəsi), TOYUQ (yumurta, ət).
- 3MALDARLIQ — ev heyvanlarının kütləvi becərilməsi ilə məşğul olan kənd təsərrüfatı sahəsidir; heyvanlardan QİDA (ət, süd, yumurta), XAMMAL (yun, dəri, tiftik) və İŞÇİ QÜVVƏSİ (at/öküzlə yük daşıma, yer şumlama) əldə edilir.
- 4Əhliləşdirilmiş heyvanlar yabanı əcdadlarından DAVRANIŞ (daha itaətkar) və XARİCİ GÖRÜNÜŞ (rəng müxtəlifliyi, daha kiçik beyin həcmi) baxımından FƏRQLƏNİR — min illik seçmənin nəticəsi.
- 5Atın əhliləşdirilməsi (~5000-6000 il əvvəl) insan tarixində ən mühüm hadisələrdən biridir — nəqliyyat, əkinçilikdə yük daşıma, hərbi işdə istifadə edilmişdir. BÜTÜN ev heyvanları YALNIZ qida üçün istifadə EDİLMİR — nəqliyyat, mühafizə, geyim xammalı kimi rolları da var.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir