Manna dövləti

Manna dövləti Azərbaycan tarixində mühüm yer tutur, çünki bu, ərazimizdə yaranan ilk mərkəzləşmiş dövlət hesab olunur. Manna e.ə. IX əsrdə cənubda, Urmiya gölünün hövzəsi ətrafında formalaşmış, paytaxtı isə İzirtu şəhəri olmuşdur. Ölkə iki qüdrətli qonşusu — Assuriya və Urartu arasında yerləşdiyindən, uzun müddət onların hər ikisi ilə mübarizə aparmalı olmuşdur; lakin Manna hökmdarları çevik siyasət yeridərək, bəzən biri ilə, bəzən digəri ilə əlaqə quraraq öz müstəqilliyini qoruya bilmişlər. Mannanın ən güclü hökmdarı İranzu olmuşdur: onun dövründə ayrı-ayrı vilayətlər mərkəzi hakimiyyətə tabe etdirilmiş, dövlət daha mütəşəkkil formaya salınmışdır. Manna iqtisadiyyatında əkinçilik, maldarlıq (xüsusilə atçılıq) və sənətkarlıq (metal emalı) geniş inkişaf etmişdi; Həsənli təpəsindəki tapıntılar bunu sübut edir. Lakin sonrakı dövrdə Manna zəiflədi və e.ə. VI əsrin əvvəllərində regionda güclənməkdə olan Midiya dövləti tərəfindən işğal edilərək tarix səhnəsindən çıxdı.