lit6-u3-01· Fəsil 3: Bədii əsərlərdə nəqletmə· ~13 dəq

Məmməd Namaz — «Hamının günəşi»

Hekayə; Heydər Əliyevin uşaqlara məhəbbəti və qayğısı.

Məmməd Namaz (Məhəmməd Əlioğlu Namaz, 1942–2021) Azərbaycan şairi və uşaq yazıçısıdır. O, Tovuz rayonunun Əsrik-Cırdahan kəndində anadan olmuş, Azərbaycan Dövlət Universitetinin Kitabxanaçılıq-biblioqrafiya fakültəsini bitirmişdir. 1961-ci ildən mətbuatda şeirləri ilə tanınan Məmməd Namaz Sumqayıtda kitabxana müdiri, Tovuzda mədəniyyət evi müdiri, Gəncədə müəllim işləmiş, sonralar «Sosialist Sumqayıtı» qəzetinin müxbiri olmuşdur. 1984-cü ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul edilmişdir. Şair «Yaz yağışı», «Kəpənək özünə gül əkir», «Muğanlı kosmonavt», «Payızda güllər kövrək olurmuş» və «Analar kövrək olur» adlı beş şeir kitabının müəllifidir; həmçinin uşaqlar üçün nəsr əsərləri də yazmışdır. «Hamının günəşi» məhz belə bir hekayədir: janrca uşaq nəsrinə aiddir və Ümummilli Lider Heydər Əliyevin uşaqlara həmişə göstərdiyi böyük qayğı və məhəbbəti real hadisəyə əsaslanaraq təsvir edir. Hekayə bədii nəsr olduğu üçün süjetli, hadisə üzərində qurulmuş formaya malikdir — bu, onu şeirdən (vəzn-qafiyəli lirik janr) fərqləndirir. Əsərin adı da simvolik məna daşıyır: «hamının günəşi» ifadəsi qayğının, işığın hər kəsə — bütün uşaqlara — aid olduğu fikrini vurğulayır. Bu hekayə şagirdlərə həm ədəbi janrları (hekayə, nəsr), həm də vətənpərvərlik və insani dəyərləri öyrətmək məqsədi daşıyır.

📌Nümunə

Məsələn: başlıqdakı «günəş» obrazını qayğının və işığın hər kəsə — bütün uşaqlara — çatması kimi oxumaq olar; bu da əsərin əsas ideyasını — diqqətin və məhəbbətin hamıya aid olduğunu — bədii şəkildə çatdırır.

Əsas terminlər

hekayə — Bədii nəsrin bir növü; müəyyən hadisə və ya hadisələr zənciri (süjet) əsasında qurulan, adətən kiçik həcmli əsər.
nəqletmə — Hadisələrin, əhvalatların müəyyən ardıcıllıqla nəql edilməsi bədii üsulu; epik əsərlərin əsas quruluş prinsipi.
nəqledici — Əsərdə hadisələri danışan, oxucuya çatdıran obraz və ya səs (bəzən müəllifin özü ola bilər).
simvol (rəmz) — Bir əşya, hadisə və ya sözün öz hərfi mənasından savayı, daha geniş, mənəvi bir mənanı ifadə etməsi (məsələn, «günəş» qayğının rəmzi kimi).
epik növ — Ədəbiyyatın nəsr əsasında hadisələri nəql edən növü; hekayə, povest, roman bu növə aiddir.
vətənpərvərlik mövzusu — Ədəbi əsərlərdə vətənə, xalqa, doğma torpağa məhəbbətin və hörmətin əks olunması.
Əsər kartı
MüəllifƏsərJanrƏsas mövzu
Məmməd Namaz (1942–2021)«Hamının günəşi»HekayəHeydər Əliyevin uşaqlara qayğı və məhəbbəti

Əsər Azərbaycan dilindədir və müasir Azərbaycan uşaq nəsrinə aiddir.

Janr təsnifatı: hekayə və digər janrlar
JanrƏsas əlamətiMüəllif
HekayəKonkret müəllifin yazdığı, süjetli, çox zaman real hadisəyə əsaslanan nəsr əsəriBəlli (konkret) müəllif
NağılAnonim, uydurma süjet; tez-tez sehrli motivlərAnonim (xalq yaradıcılığı)
ŞeirVəzn, qafiyə; lirik duyğuBəlli müəllif
TəmsilHeyvan personajlar, sonda açıq öyüd-nəsihətBəlli müəllif və ya xalq yaradıcılığı

«Hamının günəşi» nağıl və ya təmsil deyil, bəlli müəllifli, real hadisəyə əsaslanan hekayədir.

Məmməd Namazın həyatından tarixlər
İlHadisə
1942Tovuz rayonunun Əsrik-Cırdahan kəndində anadan olub
1961İlk şeiri «Sosializm kəndi» qəzetində çap olunub
1984Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul edilib
2021Vəfat edib

Tarixlər Məmməd Namazın bioqrafiyasının əsas mərhələlərini göstərir.

✎«Hamının günəşi» hekayəsinin janr təhlili
  1. 1Addım 1 — Müəllif kim?: Məmməd Namaz (1942–2021) Azərbaycan şairi və uşaq yazıçısıdır; 1984-cü ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
  2. 2Addım 2 — Janr nədir?: Əsər hekayə janrındadır — bədii nəsrin bir növü, süjetli, kiçik həcmli əsərdir; şeir və ya nağıl deyil.
  3. 3Addım 3 — Mövzu nədir?: Hekayə Heydər Əliyevin uşaqlara həmişə göstərdiyi qayğı və məhəbbəti real hadisə əsasında təsvir edir.
  4. 4Addım 4 — Əsərin ideyası nədir?: Əsərin adı — «Hamının günəşi» — qayğının, işığın bir nəfərə deyil, hamıya aid olduğu fikrini rəmzi şəkildə ifadə edir.
💡Qeyd

«Hamının günəşi» janrca hekayədir — nəsr janrı. Əsas əlamət: bəlli müəllif (Məmməd Namaz), süjet (hadisələr zənciri) və çox zaman real hadisəyə əsaslanma.

🚫Tez-tez səhv

Tez-tez yol verilən səhv: Məmməd Namazı digər Azərbaycan şairləri — Məmməd Araz, Səməd Vurğun və ya Bəxtiyar Vahabzadə — ilə qarışdırmaq. «Hamının günəşi»nin müəllifi məhz Məmməd Namazdır.

⚠️Diqqət

Məmməd Namazın dəqiq vəfat tarixi (gün-ay) mənbələrdə açıq göstərilmir; təsdiqlənən odur ki, o, 1942-ci ildə anadan olub və 2021-ci ildə, 79 yaşında vəfat edib.

🚫Tez-tez səhv

Hekayəni nağıl ilə qarışdırmayın: nağıl anonimdir və uydurma/sehrli süjetlidir, hekayənin isə bəlli müəllifi olur və çox zaman real hadisəyə əsaslanır.

Qaydalar

  1. 1«Hamının günəşi» hekayəsinin müəllifi Azərbaycan şairi və uşaq yazıçısı Məmməd Namazdır (1942–2021).
  2. 2Əsər janrca hekayədir — bədii nəsrin bir növüdür, şeir və ya nağıl deyil.
  3. 3Hekayə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin uşaqlara göstərdiyi qayğı və məhəbbəti real hadisə əsasında təsvir edir.
  4. 4Məmməd Namaz 1984-cü ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul edilmişdir və beş şeir kitabının müəllifidir.
  5. 5Əsərin adı — «Hamının günəşi» — qayğının və işığın hər kəsə aid olduğu fikrini simvolik şəkildə ifadə edir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq