Hüseyn Abbaszadə — «Barıt iyi»
Müharibə mövzulu hekayə; qəhrəmanlıq və xatirə.
Hüseyn Abbaszadə (1922–2007) Bakıda anadan olmuş və Bakıda vəfat etmiş Azərbaycan yazıçısıdır. O, İkinci Dünya müharibəsi illərində (1941–1945) Şimali Qafqaz, Leninqrad, həmçinin 1-ci və 4-cü Ukrayna cəbhələrində döyüşmüş, müharibədən sonra yazıçılıq və jurnalistika fəaliyyətinə başlamışdır. Uzun illər «Göyərçin» jurnalının və «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzetinin baş redaktoru olmuş, Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının katibi vəzifəsində çalışmışdır. 1991-ci ildə ona Azərbaycanın Xalq yazıçısı fəxri adı verilmişdir. Abbaszadənin yaradıcılığında müharibə mövzusu mərkəzi yer tutur: onun hekayə və povestlərində, habelə «Həzi Aslanov»a həsr olunmuş «General» romanında əsgərlərin qəhrəmanlığı, döyüş yollarının çətinliyi və müharibənin insan taleyinə təsiri təsvir olunur. «Barıt iyi» hekayəsi də bu vətənpərvərlik-müharibə mövzulu yaradıcılığın bir nümunəsidir və Azərbaycan Respublikasının VI sinif ədəbiyyat proqramında öyrənilir. Hekayə janrına aid bu qısa nəsr əsəri, müəllifin özünün cəbhə təcrübəsindən doğan həqiqi hisslərə əsaslanır. Əsərin adı — «barıt iyi», yəni döyüş meydanının qoxusu — simvolik məna daşıyır: müharibə bitsə də, onun izi, xatirəsi insanın yaddaşında uzun müddət qalır. Bu cür əsərlər bədii nəsrdə iki əsas ifadə üsulundan — təsvirdən (hadisənin, mühitin, insanın canlı təsvir olunması) və nəqletmədən (hadisələrin ardıcıl nəql edilməsi) — istifadə edərək oxucuda güclü emosional təsir yaradır.
Məsələn: əsərin adındakı «barıt iyi» ifadəsi müharibənin unudulmaz izini simvolik şəkildə xatırladan bədii bir ifadədir.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Hüseyn Abbaszadə (1922–2007) | «Barıt iyi» | Hekayə | Müharibə, qəhrəmanlıq və xatirə |
Əsər Azərbaycan Respublikasının VI sinif ədəbiyyat proqramında tədris olunur.
| İl | Hadisə |
|---|---|
| 1922 | Bakıda anadan olmuşdur. |
| 1941–1945 | İkinci Dünya müharibəsində Şimali Qafqaz, Leninqrad, 1-ci və 4-cü Ukrayna cəbhələrində döyüşmüşdür. |
| 1966–1971 | «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzetinin baş redaktoru olmuşdur. |
| 1991 | Azərbaycanın Xalq yazıçısı fəxri adını almışdır. |
| 2007 | Bakıda vəfat etmişdir. |
Tarixlər Azərbaycan Yazıçılar Birliyi materiallarına və ensiklopedik mənbələrə əsasən verilmişdir.
| Üsul | Nə edir | Nümunə funksiyası |
|---|---|---|
| Təsvir | Mühiti, insanı və ya hadisəni canlı şəkildə göstərir | Döyüş meydanının, əsgərin görünüşünün canlandırılması |
| Nəqletmə | Hadisələri zaman ardıcıllığı ilə izah edir | Döyüşün necə başlayıb necə bitdiyinin izah edilməsi |
Bədii nəsr əsərləri adətən hər iki üsuldan birgə istifadə edir.
- 1Addım 1 — Sözün mənası: «Barıt» döyüşdə istifadə olunan partlayıcı maddədir; «iy» isə qoxu deməkdir.
- 2Addım 2 — Əsərin mövzusu ilə əlaqə: Müharibə mövzulu bir hekayə üçün bu ad birbaşa döyüş mühitinə işarə edir.
- 3Addım 3 — Simvolik məna: Ad simvolik olaraq müharibənin insan yaddaşında qalan izini, unudulmaz təsirini bildirir.
- 4Addım 4 — Ədəbi əhəmiyyəti: Bu cür simvolik adlandırma oxucunun diqqətini əsərin əsas ideyasına — müharibə və xatirəyə — yönəldir.
Hüseyn Abbaszadə həm yazıçı, həm ssenarist, həm də redaktor kimi tanınmışdır; onun yaradıcılığında müharibə mövzusu mərkəzi yer tutur.
Tez-tez yol verilən səhv: Hüseyn Abbaszadəni digər Azərbaycan nasirləri (məs. Mirzə İbrahimov, Əli Vəliyev) ilə qarışdırmaq. «Barıt iyi»nin müəllifi məhz Hüseyn Abbaszadədir.
Diqqət: Hüseyn Abbaszadənin doğum və vəfat tarixləri bəzən yanlış göstərilir. Etibarlı mənbələrə görə o, 22 noyabr 1922-ci ildə anadan olmuş, 12 dekabr 2007-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
«Barıt iyi» hekayəsini Abbaszadənin «General» romanı ilə eyni janr hesab etməyin — biri hekayə (qısa nəsr), digəri isə roman (geniş həcmli əsər)dir.
Qaydalar
- 1«Barıt iyi» hekayəsinin müəllifi Azərbaycan yazıçısı Hüseyn Abbaszadədir (1922–2007).
- 2Hüseyn Abbaszadə İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısı olmuş və 1991-ci ildə Azərbaycanın Xalq yazıçısı adına layiq görülmüşdür.
- 3«Barıt iyi» janrca hekayədir və Azərbaycan Respublikasının VI sinif ədəbiyyat proqramında tədris olunur.
- 4Əsərin əsas mövzusu müharibə, qəhrəmanlıq və müharibənin insan yaddaşındakı izidir.
- 5Bədii əsərlərdə təsvir hadisənin/mühitin canlandırılmasıdır, nəqletmə isə hadisələrin ardıcıl izah edilməsidir — hər ikisi nəsrin əsas ifadə üsullarıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir