Əkbər Qocayev — «Tanrının ərməğanı»
Hekayə; təsvir və nəqletmənin bədii əsərdə vəhdəti.
Əkbər Qocayev müasir Azərbaycan yazıçısıdır. Onun «Tanrının ərməğanı» hekayəsi VI sinif «Ədəbiyyat» dərsliyinin «Bədii əsərlərdə təsvir-nəqletmə» fəslində tədris olunur. Əsərin adı iki sözdən — «tanrı» (ilahi qüvvə, göy) və «ərməğan» (hədiyyə, bəxşiş) sözlərindən yaranıb; bu birləşmə həyatın insana bəxş etdiyi dəyərli bir neməti ifadə edir.
Hekayə nəsr janrına aiddir. Fəslin adından da göründüyü kimi, bu bölmədə şagirdlər bədii əsərlərdə iki əsas üsulun — təsvirin və nəqletmənin (təhkiyənin) — necə vəhdət təşkil etdiyini öyrənirlər. Təsvir yazıçının bir insanı, əşyanı və ya mənzərəni söz vasitəsilə canlandırmasıdırsa, nəqletmə hadisələrin ardıcıl izahıdır. Bir hekayədə bu iki üsul çarpazlaşaraq oxucuda hadisə və mühit haqqında tam, canlı təsəvvür yaradır. «Tanrının ərməğanı» da məhz bu baxımdan — təsviretmə ilə hadisələrin nəqli arasındakı keçidlərin bədii mətni necə zənginləşdirdiyini göstərən nümunə kimi seçilib.
Bu mövzunu öyrənərkən şagird həm mətnin quruluşunu, həm də bədii dilin xüsusiyyətlərini — epitet, təşbeh, metafora kimi təsvir vasitələrini — tanımağı öyrənir. Əsər ünvanlandığı ad vasitəsilə insanın həyatdakı dəyərlərə, təbiətə və mənəvi hisslərə münasibətini əks etdirən bir mətn kimi tədris proqramına daxil edilib.
Məsələn: bədii mətndə hər hansı bir mənzərə və ya insan hərəkəti əvvəlcə təsvir olunur, sonra həmin təsvirin ardınca hadisələrin necə inkişaf etdiyi nəql olunur — bu, təsvirlə nəqletmənin bir əsərdə üzvi bağlılığının ən sadə nümunəsidir.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Əkbər Qocayev (müasir Azərbaycan yazıçısı) | «Tanrının ərməğanı» | Hekayə | Həyatın insana bəxş etdiyi dəyərlərə minnətdarlıq |
Əsərin müəllif, janr və mövzu üzrə əsas göstəriciləri.
| Xüsusiyyət | Təsvir | Nəqletmə (təhkiyə) |
|---|---|---|
| Funksiyası | Mənzərəni, obrazı canlandırır | Hadisələrin gedişini izah edir |
| Xarakteri | Statik (durğun) təsvir | Dinamik (hərəkətli) izah |
| Nümunə | Təbiət mənzərəsinin təsviri | Bir hadisənin başlanğıcdan sona izahı |
Bədii mətndə iki əsas təsvir-nəqletmə üsulunun müqayisəsi.
| Janr | Əsas xüsusiyyət |
|---|---|
| Hekayə | Yığcam, real həyat hadisələrinə əsaslanan nəsr əsəri |
| Nağıl | Fantastik, sehrli ünsürlər olan, çox vaxt anonim mətn |
| Dastan | Geniş həcmli, qəhrəmanlıq mövzulu epik əsər |
| Təmsil | Heyvan və ya əşyaların insan kimi təqdim olunduğu ibrətamiz kiçik əsər |
Nəsr janrlarının əsas fərqləndirici xüsusiyyətləri.
- 1Addım 1 — Əsəri tanıyın: Əvvəlcə əsərin müəllifini (Əkbər Qocayev) və janrını (hekayə) müəyyənləşdirin.
- 2Addım 2 — Təsvir hissələrini tapın: Mətndə mənzərənin, insanın və ya əşyanın sözlə canlandırıldığı cümlələri seçin.
- 3Addım 3 — Nəqletmə hissələrini tapın: Hadisələrin ardıcıl izah olunduğu cümlələri ayırın.
- 4Addım 4 — Əlaqəni izah edin: Təsvir və nəqletmənin necə növbələşərək bədii tam yaratdığını izah edin.
«Tanrının ərməğanı»nda təsvir və nəqletmə bir-birini tamamlayaraq bədii mətnin canlı və təsirli olmasını təmin edir.
Şagirdlər tez-tez təsviri nəqletmə ilə qarışdırır — unutmayın: təsvir canlandırma, nəqletmə isə hadisə izahıdır.
Əkbər Qocayev müasir yazıçı olduğu üçün onun dəqiq doğum ili barədə mötəbər mənbələrdə hərtərəfli məlumat yoxdur; yalnız təsdiqlənmiş faktlara istinad edin.
«Tanrının ərməğanı»nı xalq nağılları ilə qarışdırmayın — bu, konkret müəllifə malik bədii hekayədir, anonim folklor nümunəsi deyil.
Qaydalar
- 1Əkbər Qocayev «Tanrının ərməğanı» hekayəsinin müəllifi olan müasir Azərbaycan yazıçısıdır.
- 2«Tanrının ərməğanı» əsəri nəsr janrında, hekayə formasında yazılıb.
- 3Əsər VI sinif «Ədəbiyyat» dərsliyinin «Bədii əsərlərdə təsvir-nəqletmə» fəslində tədris olunur.
- 4Təsvir insanı, əşyanı və ya mənzərəni söz vasitəsilə canlandırma, nəqletmə (təhkiyə) isə hadisələrin ardıcıl izahı deməkdir.
- 5Əsərin adı «tanrı» (ilahi qüvvə) və «ərməğan» (hədiyyə) sözlərindən yaranıb və insana bəxş olunan dəyərləri ifadə edir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir