lit6-u5-02· Fəsil 5: Sinifdənxaric oxu· ~13 dəq

Mustafa Çəmənli — «Qurban bayramı»

Hekayə; Qurban bayramı adətləri və mənəvi dəyərlər.

Mustafa Çəmənli 1947-ci ildə Ağdam rayonunun Çəmənli kəndində anadan olmuş, müasir Azərbaycan yazıçısı və publisistidir. O, Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirmiş, 1988-ci ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür və 2018-ci ildə «Əməkdar mədəniyyət işçisi» fəxri adına layiq görülmüşdür. Çəmənlinin yaradıcılığı hekayə, povest, roman və bədii-publisistik əsərləri əhatə edir; onun nəsri adi insanların həyatını, ailə-məişət münasibətlərini və mənəvi dəyərləri sadə, xalq dilinə yaxın bir üslubla əks etdirir. «Qurban bayramı» məhz bu janrda — hekayə janrında — yazılmış bir əsərdir və VI sinif «Ədəbiyyat» dərsliyinin «Sinifdənxaric oxu» bölməsində tədris olunur. Hekayənin əsas mövzusu Qurban bayramı ilə bağlı adət-ənənələr və bu müqəddəs bayramın daşıdığı mənəvi dəyərlərdir: comərdlik, paylaşmaq, qohum-qonşu və yaxınlarla həmrəylik. Janr baxımından əsər hekayədir — müəllifi bəllidir, nəsrlə yazılmışdır və real həyat müşahidəsinə əsaslanır; bu xüsusiyyət onu anonim, uydurma süjetli nağıldan fərqləndirir. Əsər VI sinif şagirdlərinə həm milli-mənəvi dəyərləri, həm də hekayə janrının əsas əlamətlərini — bədii təsvir, nəqletmə, mövzu və ideya anlayışlarını — tanıtmaq məqsədilə tədris olunur.

📌Nümunə

Məsələn: hekayədə Qurban bayramı günü insanların bir-birinə əl tutması və paylaşması bu bayramın mənəvi mahiyyətinin bədii ifadəsi kimi diqqətə çatdırılır.

Əsas terminlər

Hekayə — Bəlli müəllifi olan, nəsrlə yazılmış, adətən real həyat müşahidəsinə əsaslanan qısa həcmli bədii nəsr janrı.
Nağıl — Müəllifi anonim olan, nəsildən-nəslə şifahi ötürülən, çox vaxt uydurma və sehrli süjetli xalq yaradıcılığı əsəri.
Bədii nəsr — Vəzn və qafiyəyə tabe olmadan, lakin bədii dillə yazılan ədəbiyyat növü; hekayə, povest və roman bu növə aiddir.
Sinifdənxaric oxu — Dərslikdə əsas dərs mətnlərinə əlavə olaraq şagirdlərin müstəqil tanış olması üçün verilən bölmə.
Comərdlik — İnsanın öz malını, əməyini və köməyini digərləri ilə səxavətlə bölüşmə xüsusiyyəti; «Qurban bayramı» hekayəsinin əsas mənəvi dəyərlərindən biridir.
Publisistika — Cəmiyyət həyatının aktual məsələlərini müşahidəyə əsaslanaraq işıqlandıran ədəbi-jurnalist yaradıcılıq növü; Mustafa Çəmənli bu sahədə də çalışmışdır.
Əsər kartı
MüəllifƏsərJanrƏsas mövzu
Mustafa Çəmənli (1947, Ağdam rayonu Çəmənli kəndi)«Qurban bayramı»HekayəQurban bayramı adət-ənənələri və mənəvi dəyərlər

Əsərin əsas identifikasiya məlumatları.

Janr müqayisəsi: Hekayə və nağıl
ƏlamətHekayəNağıl
MüəllifBəllidir (məs. Mustafa Çəmənli)Anonimdir (xalq yaradıcılığı)
Məzmunun əsasıReal həyat müşahidəsiUydurma, çox vaxt sehrli süjet
Yaranma və yayılma formasıYazılı, bəlli müəllif tərəfindənŞifahi, nəsildən-nəslə ötürülür

«Qurban bayramı»nı nağıldan fərqləndirən əsas əlamətlər.

Mustafa Çəmənlinin həyatından tarixlər
İlFakt
1947Ağdam rayonunun Çəmənli kəndində anadan olub
1988Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olub
2018«Əməkdar mədəniyyət işçisi» fəxri adına layiq görülüb

Əsəri müəllifin bioqrafiyası ilə bağlayan əsas tarixlər.

✎«Qurban bayramı»nın janr təhlili
  1. 1Addım 1 — Müəllifi müəyyənləşdir: Əsərin bəlli bir müəllifi varmı, yoxsa anonimdirmi? «Qurban bayramı»nın müəllifi məlumdur — Mustafa Çəmənli.
  2. 2Addım 2 — Yazı formasını təyin et: Əsər vəznlə (şeir) yoxsa vəznsiz (nəsr) yazılıb? «Qurban bayramı» nəsrlə, bədii dillə yazılmışdır.
  3. 3Addım 3 — Məzmunun əsasını yoxla: Süjet real məişət müşahidəsinə, yoxsa sehrli-uydurma hadisələrə əsaslanır? Hekayə Qurban bayramı ilə bağlı real adət-ənənələri təsvir edir.
  4. 4Addım 4 — Nəticə çıxar: Bəlli müəllif + nəsr forması + real məişətə əsaslanma bir yerdə əsərin hekayə janrına aid olduğunu göstərir, nağıl deyil.
✎Hekayənin mənəvi ideyasını müəyyənləşdirmə
  1. 1Addım 1 — Mövzunu oxu: Hekayənin mövzusu Qurban bayramı ilə bağlı adət-ənənələrdir.
  2. 2Addım 2 — Təsvir olunan hərəkətlərə diqqət et: Bayram günü insanların bir-birinə əl tutması və paylaşması təsvir olunur.
  3. 3Addım 3 — Bu hərəkətlərin daşıdığı dəyəri adlandır: Belə hərəkətlər comərdlik, paylaşmaq və qohum-qonşu həmrəyliyi kimi mənəvi dəyərləri ifadə edir.
  4. 4Addım 4 — Əsərin ideyasını formalaşdır: Hekayənin ideyası: Qurban bayramı insanları bir-birinə köməyə, paylaşmağa və həmrəyliyə çağırır.
💡Qeyd

Hekayənin əsas ideyası — comərdlik, paylaşmaq və qohum-qonşu həmrəyliyi kimi mənəvi dəyərlərin bədii şəkildə əks etdirilməsidir.

🚫Tez-tez səhv

Şagirdlər tez-tez «Qurban bayramı»nı nağıl adlandırırlar, çünki orada bayram təsviri var; lakin janrı mövzu deyil, müəllifin bəlliliyi və real məişətə əsaslanması müəyyən edir.

⚠️Diqqət

Mustafa Çəmənlinin V sinifdə oxunan «İgid Mübariz» hekayəsi ilə VI sinifdəki «Qurban bayramı»nı qarışdırmayın — bunlar eyni müəllifin fərqli, ayrı-ayrı əsərləridir.

💡Qeyd

Mustafa Çəmənli həm yazıçı, həm də publisistdir; onun müşahidəyə əsaslanan üslubu «Qurban bayramı»dakı məişət təsvirlərinin dəqiq və inandırıcı olmasına kömək edir.

Qaydalar

  1. 1«Qurban bayramı» hekayəsinin müəllifi Azərbaycan yazıçısı Mustafa Çəmənlidir.
  2. 2Mustafa Çəmənli 1947-ci ildə Ağdam rayonunun Çəmənli kəndində anadan olmuşdur; müasir Azərbaycan yazıçısıdır.
  3. 3«Qurban bayramı» janrca hekayədir — nəsrlə yazılmış, müəllifi bəlli bədii əsərdir.
  4. 4Əsərin əsas mövzusu Qurban bayramı ilə bağlı adət-ənənələr və mənəvi dəyərlərdir: comərdlik, paylaşmaq, qohum-qonşuluq həmrəyliyi.
  5. 5Hekayə janrı anonim nağıldan fərqlənir: hekayənin müəllifi bəllidir və o, adətən real həyat müşahidəsinə əsaslanır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq