Tam ədədlər üzərində əməllər
Toplama, çıxma, vurma, bölmə (işarə qaydaları).
Tam ədədlər üzərində dörd əməl yerinə yetirərkən ən vacib şey işarəni düzgün müəyyənləşdirməkdir. Toplama zamanı eyni işarəli ədədləri toplayıb ümumi işarəni saxlayırıq; müxtəlif işarəli ədədlərdə isə mütləq qiymətlər fərqini alıb böyük mütləq qiymətli ədədin işarəsini yazırıq. Çıxmağı toplamayla əvəz etmək olar: a − b = a + (−b). Vurma və bölmədə işarə qaydası sadədir: eyni işarəli iki ədədin hasil/bölüşdürmə nəticəsi müsbət, müxtəlif işarəlilərinkisi isə mənfidir — yəni (−)·(−) = (+) və (+)·(−) = (−). Əməllər sırasına gəldikdə, mötərizələr əvvəl açılır, sonra vurma-bölmə, ən sonda toplama-çıxma yerinə yetirilir. Bu qaydalar real həyat məsələlərini — məsələn temperaturun dəyişməsini, dəniz səviyyəsinə nəzərən hündürlük fərqini — hesablamaqda istifadə olunur.
Məsələn: Bakıda temperatur −3°C idi, gecə ərzində 7°C aşağı düşdü; son temperatur −3 + (−7) = −10°C oldu.
Qaydalar
- 1Eyni işarəli tam ədədləri topladıqda mütləq qiymətlər toplanır, ümumi işarə saxlanılır: (−4) + (−5) = −9.
- 2Müxtəlif işarəli tam ədədləri topladıqda mütləq qiymətlər fərqi alınır, böyük mütləq qiymətli ədədin işarəsi yazılır: (−8) + 3 = −5.
- 3Çıxma toplamaya çevrilir: a − b = a + (−b), məsələn 2 − (−6) = 2 + 6 = 8.
- 4Vurma və bölmədə eyni işarəli ədədlər müsbət, müxtəlif işarəli ədədlər mənfi nəticə verir: (−3)·(−4) = 12; (−3)·4 = −12.
- 5Əməllər sırası: əvvəl mötərizə, sonra vurma/bölmə (soldan sağa), ən sonda toplama/çıxma (soldan sağa).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir